By admin7 
Borxhi publik ka shënuar rritje në pjesën më të madhe të vendeve të Ballkanit Perëndimor gjatë viteve të fundit, megjithëse niveli i tij ndryshon ndjeshëm nga një shtet në tjetrin. Në disa raste, qeveritë e kanë përdorur huamarrjen si një instrument për stimulimin e aktivitetit ekonomik, financimin e investimeve publike dhe përshpejtimin e zhvillimit ekonomik. Në raste të tjera, megjithatë, huamarrja është përdorur kryesisht për të shlyer detyrimet ekzistuese, duke krijuar një cikël të vazhdueshëm borxhi, shkruan FaktiDitor.mk
Ndërsa huamarrja për financimin e investimeve produktive mund të justifikohet ekonomikisht dhe të kontribuojë në rritjen afatgjatë, marrja e borxheve të reja për të shlyer borxhet e vjetra përbën një praktikë shqetësuese që mund të cenojë stabilitetin fiskal dhe financiar të një vendi. Një situatë e tillë mund të krijojë spirale të rrezikshme borxhi, duke rritur barrën mbi buxhetin publik dhe duke kufizuar aftësinë e shtetit për të financuar politika zhvillimore.
Një shembull aktual është Maqedonia e Veriut, e cila gjatë javëve të fundit ka siguruar një hua të re në vlerë prej 260 milionë eurosh. Ky zhvillim ka rikthyer debatin mbi qëndrueshmërinë e borxhit publik dhe mbi rreziqet që mund të paraqesë rritja e vazhdueshme e tij për ekonominë e vendit.
Borxhi publik në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto (PBB)
| Shteti | Borxhi publik (% e PBB-së) |
| Shqipëria | 53.0% |
| Kosova | 16.0% |
| Mali i Zi | 63.5% |
| Maqedonia e Veriut | 60.0% |
| Bosnja dhe Hercegovina | 34.0% |
| Serbia | 45.0% |
Të dhënat tregojnë dallime të konsiderueshme në nivelin e borxhit publik ndërmjet vendeve të Ballkanit Perëndimor. Mali i Zi kryeson rajonin me një borxh publik që arrin në 63.5% të PBB-së, nivel që konsiderohet relativisht i lartë dhe që mund të paraqesë rreziqe për stabilitetin fiskal në periudhë afatmesme dhe afatgjatë.
Në anën tjetër, Kosova paraqet nivelin më të ulët të borxhit publik në rajon, me vetëm 16% të PBB-së. Diferenca ndërmjet Malit të Zi dhe Kosovës arrin në 47.5 pikë përqindjeje, duke reflektuar qasje të ndryshme në menaxhimin e financave publike dhe të politikave fiskale.
Maqedonia e Veriut renditet e dyta në rajon për nga niveli i borxhit publik, me 60% të PBB-së. Kjo përqindje është vetëm 3.5 pikë përqindjeje më e ulët se ajo e Malit të Zi dhe plot 44 pikë përqindjeje më e lartë se ajo e Kosovës. Bosnja dhe Hercegovina renditet e dyta pas Kosovës për nga niveli më i ulët i borxhit publik, me 34% të PBB-së, ndërsa Serbia dhe Shqipëria pozicionohen në mes të këtyre dy ekstremeve.
Efektet ekonomike të borxhit të lartë publik
Një nivel i lartë i borxhit publik mund të prodhojë një sërë pasojash negative për ekonominë e një vendi.
Së pari, rritja e huamarrjes nga ana e shtetit mund të shtojë kërkesën për kapital në tregjet financiare, duke ushtruar presion për rritjen e normave të interesit. Si rezultat, kreditë bëhen më të kushtueshme për bizneset dhe familjet, duke reduktuar investimet private dhe duke ngadalësuar rritjen ekonomike, shkruan FaktiDitor.mk
Së dyti, një pjesë e konsiderueshme e buxhetit publik duhet të dedikohet për pagesën e interesave dhe shlyerjen e detyrimeve të borxhit. Kjo kufizon hapësirën fiskale të qeverive për të investuar në infrastrukturë, arsim, shëndetësi dhe sektorë të tjerë me rëndësi strategjike për zhvillimin ekonomik.
Së treti, në rastet kur qeveritë përballen me vështirësi në financimin e detyrimeve të tyre, mund të rritet presioni për politika monetare ekspansioniste, të cilat potencialisht mund të kontribuojnë në rritjen e inflacionit dhe dobësimin e fuqisë blerëse të qytetarëve.
Gjithashtu, borxhi i lartë publik shpesh shoqërohet me nevojën për rritjen e taksave ose reduktimin e shpenzimeve publike. Këto masa mund të ndikojnë negativisht në konkurrueshmërinë e ekonomisë, në konsumin e brendshëm dhe në aftësinë kursyese të familjeve.
Mësime për rajonin
Nga perspektiva e qëndrueshmërisë fiskale, Kosova paraqet aktualisht shembullin më të favorshëm në Ballkanin Perëndimor për sa i përket nivelit të ulët të borxhit publik.
Në të kundërt, niveli i lartë i borxhit në Mal të Zi duhet të shërbejë si një sinjal paralajmërues për vendet e tjera të rajonit, veçanërisht për Maqedoninë e Veriut, e cila po afrohet me nivele të ngjashme të huamarrjes publike. Ruajtja e disiplinës fiskale dhe orientimi i huamarrjes drejt investimeve produktive mbeten faktorë kyç për garantimin e stabilitetit makroekonomik dhe zhvillimit të qëndrueshëm në të ardhmen./FaktiDitor.mk
admin5