Shkruan: Memedali Jusufi
Një reflektim metafizik dhe aristotelian mbi krizën e strategjisë moderne. Sipas filozofit te njohur boshnjak Ferid Muhic botes i mungon ( Anima mundi) KAKISTOKRACIA: KUR SINDROMA E PAAFTËSISË KTHEHET NË SISTEM
Nëse ekzistenca njerëzore do të kishte një frekuencë zanafillore, ajo do të ishte një melodi e thurur nga fijet e ndërgjegjes universale, paqes absolute dhe unitetit shpirtëror. Megjithatë, kur vëzhgojmë mekanizmin e politikës globale bashkëkohore, ajo që shohim nuk është thjesht një krizë menaxhimi apo konfliktesh gjeopolitike; ajo është një krizë e thellë metafizike dhe morale. Politika e sotme globale funksionon si një makineri e ftohtë, teknokratike dhe artificiale, e cila sipas filozofit Ferid Muhic ka shkëputur plotësisht lidhjen me Shpirtin (Anima Mundi), duke e shndërruar humanizmin në një „melodi të harruar“. Për të kuptuar këtë rënie, duhet t’i kthehemi themeleve të filozofisë politike të Aristotelit, i cili politikanin e zhveshur nga morali e shihte si qenien më të rrezikshme mbi tokë.
Aristoteli e përkufizoi njeriun si Zoon Politikon – një qenie natyrisht politike dhe shoqërore, e paracaktuar për të jetuar në bashkësi. Por, për filozofin antik, qëllimi i shtetit (polisit) nuk ishte thjesht mbijetesa fizike, tregtia apo grumbullimi i pasurisë; qëllimi suprem ishte Eudaimonia – jetesa e mirë, lumturia e vërtetë dhe përsosmëria morale e shpirtit njerëzor. Në rrafshin metafizik, pashpirtësia e politikës moderne buron pikërisht nga përmbysja e këtij parimi. Politika globale e sotme e ka harruar shpirtin dhe ka përqafuar një materializëm të egër, ku suksesi matet me rritje abstrakte ekonomike, tregje financiare dhe dominim ushtarak, duke lënë pas dore mirëqenien shpirtërore të njerëzimit.
Kjo pashpirtësi manifestohet në një pyetje jetike: Pse mungon një strategji e thellë politike sot në botë? Përgjigja qëndron te një krizë ekzistenciale e vetë udhëheqjes, e cila është katandisur në tri shtylla të dështimit shpirtëror:
Së pari, zëvendësimi i vizionit me taktika afatshkurtra. Udhëheqësit botërorë nuk udhëhiqen më nga Phronesis (urtësia praktike), e cila kërkon të shihet e mira e përbashkët në horizontet e dekadave dhe brezave që vijnë. Politika moderne është reduktuar në cikle elektorale, anketa popullariteti dhe marketing digjital. Strategjia e thellë është zëvendësuar nga reagimet e shpejta ndaj krizave të momentit; politikanët e sotëm menaxhojnë imazhin, por nuk ndërtojnë të ardhmen.
Së dyti, diktati i „tregut të pashpirt“ mbi ideologjinë humane. Shteti ka humbur autonominë e tij si autoritet suprem moral. Strategjitë politike nuk hartohen më për të mbrojtur dinjitetin njerëzor, por diktohen nga interesat e korporatave transnacionale, algoritmet e bursave dhe shitja e armëve. Kur ekonomia gllatëron politikën, njeriu pushon së qeni një shpirt; ai shndërrohet në një shifër statisticore, një konsumator ose një dëm kolateral në zonat e konfliktit.
Së treti, harresa e metafizikës dhe iluzioni i ndarjes. Kur liderët botërorë marrin vendime pas dyerve të mbyllura, ata veprojnë nga një gjendje e errësuar e vetëdijes, e zhveshur nga Dike (drejtësia) dhe Philia (miqësia politike). Ata udhëhiqen nga egoja kolektive dhe iluzioni se mund të prosperojnë duke shkatërruar tjetrin. Luftërat e përgjakshme, krizat humanitare dhe indiferenca ndaj shkatërrimit të natyrës janë manifestime fizike të kësaj harrese. Siç paralajmëronte Aristoteli në veprën e tij „Politika“, kur njeriu ndahet nga ligji dhe drejtësia, ai bëhet qenia më e prapë dhe më e egër, e udhëhequr nga epshi i pangopur për pushtet.
Ky boshllëk strategjik dhe shpirtëror ushqehet me frikë, ndarje dhe kaos. Sistemi aktual i mban qëllimisht njerëzit e përçarë, sepse një njerëzim që jeton në ankth mbetet i paaftë të dëgjojë harmoninë e tij të brendshme dhe të kërkojë të mirën e përbashkët. Megjithatë, në rrafshin metafizik, drita dhe e vërteta nuk mund të asgjësohen asnjëherë plotësisht. Melodia e shpirtit të harruar nuk ka vdekur; ajo thjesht dridhet në një frekuencë më të lartë, të cilën pushteti i ftohtë material nuk mund ta kuptojë. Ajo jeton në rezistencën e heshtur të shpirtrave të zgjuar, te njerëzit që zgjedhin solidaritetin përballë tiranisë dhe dashurinë përballë urrejtjes.
Për të shmangur vetëshkatërrimin, njerëzimi duhet të kalojë përmes një zgjimi të thellë të vetëdijes dhe të kthehet te thelbi i vërtetë i politikës. Politika globale duhet të zhvishet nga petku i saj makiavelist dhe cinik, dhe të shndërrohet – ashtu siç donte Aristoteli – në një zgjatim të etikës. Ndërtimi i një strategjie të thellë politike kërkon që udhëheqësit të kuptojnë se çdo veprim gjeopolitik ka një pasojë metafizike dhe se pushteti i vërtetë nuk qëndron te kontrolli mbi botën fizike, por te harmonia me ligjet e përjetshme të shpirtit. Vetëm atëherë, melodia e harruar do të pushojë së qeni një vajtim i largët dhe do të kthehet në himnin udhërrëfyes të një njerëzimi të lirë, të virtytshëm dhe të ndriçuar.
Kakistokracia
Ky lloj sistemi dëmton rëndë ekonominë dhe mirëqenien e qytetarëve, duke favorizuar vetëm një grup të ngushtë pushtetarësh (kakistokratët). KAKISTOKRACIA: KUR SINDROMA E PAAFTËSISË KTHEHET NË SISTEM Nga greqishtja e vjetër “kakistos” (më i keqi) dhe “kratos” (sundim), kakistokracia përfaqëson një nga format më degraduese të organizimit politik: qeverisjen e një shoqërie nga individët më të këqij, më pak të kualifikuar dhe më të paskrupullt. Ndryshe nga aristokracia, që në zanafillë pretendonte sundimin e më të mirëve, ose meritokracia, që bazohet mbi aftësinë dhe kontributin, kakistokracia ngre në piedestal paaftësinë, injorancën dhe oportunizmin. Ky sistem nuk lind rastësisht; ai instalohet kur strukturat demokratike dobësohen dhe kur interesi publik zëvendësohet tërësisht nga interesat e ngushta vetjake. Në një kakistokraci, procesi i përzgjedhjes së elitave pëson një përmbysje radikale. Vlerat tradicionale si integriteti moral, përgatitja akademike dhe përvoja profesionale shihen si kërcënim për pushtetin. Si rrjedhojë, postet kyçe administrative dhe politike u besohen individëve besnikë por të paaftë, të cilët janë të lehtë për t’u manipuluar. Ky mekanizëm krijon një reaksion zinxhir: drejtuesit e paaftë, nga frika e konkurrencës, rrethohen nga vartës edhe më të paaftë se veten. Kështu, degradimi institucional bëhet i strukturuar, duke larguar profesionistët e vërtetë dhe duke nxitur fenomenin e “ikjes së trurit”. Pasojat e këtij sistemi janë shkatërruese për çdo aspekt të shoqërisë. Ekonomia pëson rënie për shkak të vendimeve të gabuara strategjike dhe keqmenaxhimit të burimeve, ndërsa korrupsioni kthehet në normë funksionimi. Besimi i qytetarëve te ligji dhe te institucionet zhduket, duke krijuar një ndjenjë apatie dhe dorëzimi kolektiv. Kur paaftësia kthehet në kriter suksesi, shoqëria humbet busullën e saj morale dhe meritokratike. Në përfundim, kakistokracia është një paralajmërim për çdo shoqëri që neglizhon rëndësinë e llogaridhënies dhe arsimit. Ajo tregon se liria dhe demokracia nuk janë të përhershme; nëse nuk mbrohen përmes angazhimit qytetar dhe kërkesës së palëkundur për meritokraci, institucionet mund të bien lehtësisht në duart e më të këqijve. Prandaj, kundërhelmi i vetëm ndaj këtij sistemi mbetet zgjimi i vetëdijes kritike dhe rikthimi i dijes dhe ndershmërisë në themelet e qeverisjes.
admin7