Nga Prof. Dr. Muhamet Racaj
Lufta në Ukrainë po hyn në një fazë të re diplomatike, ku përveç fuqisë ushtarake, gjithnjë e më shumë po peshojnë interesat gjeopolitike, kompromiset territoriale dhe arkitektura e ardhshme e sigurisë evropiane. Propozimi amerikan për ndryshimin e kufijve administrativë të Donjeckut dhe Luhanskut, sipas raportimeve të publikuara nga The Economist, ngre një dilemë serioze: a po kërkohet një paqe e qëndrueshme apo një formulë politike që do t’i mundësonte Vladimir Putinit ta shpallë fitoren pa arritur objektivat e tij ushtarake?
Ideja që po diskutohet është jashtëzakonisht e ndjeshme. Në vend që Ukraina të detyrohet të dorëzojë qytetet që ende i kontrollon në Donbas, do të ndryshoheshin kufijtë administrativë të rajoneve, duke i krijuar Moskës mundësinë të deklarojë se ka përmbushur objektivin e pushtimit të plotë të tyre.
Në shikim të parë, kjo mund të duket si një zgjidhje pragmatike për t’i dhënë fund luftës. Por, në analizën strategjike, një kompromis i tillë bart pasoja shumë më të mëdha sesa një ndryshim në hartën administrative të Ukrainës.
Putini kërkon fitore politike, jo vetëm territoriale
Duhet kuptuar se për Kremlinin lufta në Ukrainë nuk është vetëm një konflikt për kontrollin e disa rajoneve. Ajo është pjesë e një strategjie më të gjerë për rikthimin e ndikimit rus në hapësirën post-sovjetike dhe për ndryshimin e balancës së sigurisë në Evropë.
Putini ka nevojë për një rezultat që mund t’ia paraqesë opinionit publik rus si fitore strategjike. Nëse nuk arrin të pushtojë të gjitha territoret që ka shpallur pjesë të Federatës Ruse, një marrëveshje që i mundëson të deklarojë përmbushjen e objektivave të tij mund të shërbejë si instrument politik për ta justifikuar koston e luftës.
Por këtu qëndron edhe rreziku: një fitore e shpallur politikisht nuk është domosdoshmërisht paqe e garantuar ushtarakisht.
Ndryshimi i kufijve administrativë nuk mund të barazohet me njohjen e aneksimit dhe as nuk mund të krijojë vetvetiu të drejtë sovraniteti për Rusinë mbi territoret ukrainase. Sovraniteti dhe integriteti territorial nuk mund të trajtohen si elemente të negociueshme vetëm për t’ia lehtësuar një pale shpalljen e fitores.
Ukraina nuk mund të mbetet pa garanci reale sigurie
Për Ukrainën, çështja nuk kufizohet vetëm te Donjecku dhe Luhansku. Problemi kryesor është se çfarë do të ndodhë pas nënshkrimit të marrëveshjes.
Nëse forcat ukrainase tërhiqen nga pozicionet strategjike, ndërsa Rusia ruan kapacitetet e saj ushtarake dhe mundësinë e riorganizimit, atëherë një armëpushim mund të shndërrohet vetëm në një periudhë përgatitore për konfliktin e ardhshëm.
Prandaj, çdo marrëveshje duhet të përfshijë garanci konkrete dhe të zbatueshme ndërkombëtarisht. Nuk mjaftojnë deklaratat politike apo premtimet diplomatike. Nevojiten mekanizma të qartë reagimi në rast të shkeljes së marrëveshjes, mbështetje afatgjatë ushtarake për Ukrainën dhe një sistem monitorimi ndërkombëtar.
Çështja e garancive të ngjashme me nenin 5 të NATO-s duhet të shqyrtohet me seriozitet, por duhet të përcaktohet qartë se kush do të mbajë përgjegjësi për zbatimin e tyre dhe çfarë veprimesh do të ndërmerren në rast të një agresioni të ri rus.
Evropa nuk duhet të jetë spektatore e marrëveshjes
Një aspekt tjetër shqetësues është diskutimi për rikthimin e Rusisë në tregun energjetik evropian. Nëse kjo mundësi bëhet pjesë e marrëveshjes, Moska do të përfitonte jo vetëm ekonomikisht, por edhe politikisht.
Energjia është instrument strategjik i ndikimit dhe presionit. Evropa e ka përjetuar se varësia nga furnizimet energjetike ruse mund të shndërrohet në dobësi të sigurisë kombëtare dhe kolektive.
Për këtë arsye, normalizimi ekonomik me Rusinë nuk mund të ndodhë pa kushte të qarta politike dhe të sigurisë. Përndryshe, do të krijohej një paradoks: Rusia do të përfitonte nga rikthimi në tregjet evropiane, ndërsa shtetet evropiane do të duhej të vazhdonin të përballonin pasojat e agresionit dhe pasigurisë.
Po aq problematike është edhe përpjekja për ta lidhur përfundimin e luftës në Ukrainë me një rinegocim të përgjithshëm të rendit të sigurisë në Evropë, sipas kërkesave të Moskës. Siguria evropiane nuk mund të vendoset mbi bazën e së drejtës së një fuqie të madhe për të diktuar orientimin strategjik të shteteve të tjera.
Mesazhi për Ballkanin dhe Kosovën
Zhvillimet në Ukrainë kanë rëndësi të drejtpërdrejtë edhe për Ballkanin Perëndimor. Çdo marrëveshje që krijon përshtypjen se kufijtë dhe sovraniteti mund të rishikohen nën presionin ushtarak do të interpretohej me vëmendje edhe në Beograd dhe në qarqet politike që promovojnë konceptin e të ashtuquajturit “Serb world”.
Serbia e ka mbajtur për një kohë të gjatë të hapur çështjen e Kosovës në diskursin e saj politik dhe strategjik. Prandaj, një marrëveshje që do t’i mundësonte Rusisë të përfitonte politikisht nga agresioni, pa u përballur me pasoja të qarta dhe garanci të forta parandaluese, mund të krijonte perceptimin e gabuar se presioni dhe forca ushtarake mund të prodhojnë ndryshime politike e territoriale.
Kjo nuk do të thotë se situata në Ukrainë dhe ajo në Kosovë janë juridikisht dhe historikisht të njëjta. Ato kanë rrethana dhe baza të ndryshme. Megjithatë, precedenti politik dhe mënyra se si trajtohet integriteti territorial kanë rëndësi për stabilitetin e gjithë rajonit.
Kosova dhe Shqipëria, në koordinim me NATO-n, SHBA-në dhe partnerët evropianë, duhet t’i përcjellin këto zhvillime me vëmendje strategjike. Paqja në Evropë është edhe interes i drejtpërdrejtë i sigurisë së Ballkanit.
PËRFUNDIM
Negociatat për përfundimin e luftës në Ukrainë janë të domosdoshme, por jo çdo marrëveshje që ndal armët garanton paqe të qëndrueshme.
Propozimi për ndryshimin e kufijve administrativë të Donjeckut dhe Luhanskut duhet të vlerësohet jo vetëm nga mundësia që ofron për arritjen e një kompromisi, por mbi të gjitha nga pasojat që mund të prodhojë për sovranitetin e Ukrainës, sigurinë e Evropës dhe rendin ndërkombëtar.
Paqja nuk duhet të ndërtohet mbi shpërblimin e agresionit, por mbi respektimin e së drejtës ndërkombëtare, integritetit territorial dhe garancive të besueshme të sigurisë.
Nëse një marrëveshje i mundëson Putinit të shpallë fitore, ndërsa i lë Rusisë kapacitetet dhe mundësinë për një agresion të ri, atëherë nuk kemi zgjidhur konfliktin, por vetëm e kemi shtyrë krizën për një kohë tjetër.
Paqja e vërtetë nuk matet me mënyrën se si një udhëheqës e shpall fitoren, por me garancinë se lufta nuk do të përsëritet.
admin7