By admin7 
Shkruan:
Memedali Jusufi
Mosnjohja- Vdekja e Tjetrit” në mendjen tonë
Mungesa e njohjes së ndërsjellë mes shqiptarëve dhe maqedonasve është një sfidë e vërtetë shoqërore. Ky fenomen vjen si pasojë e ndarjeve të thella që ekzistojnë në jetën e përditshme.
Filozofikisht, kjo “të huajtje” mes shqiptarëve dhe maqedonasve mund të shpjegohet përmes konceptit të “Tjetrit” (The Other) në fenomenologji dhe ekzistencializëm. Kur dy grupe jetojnë pranë por nuk njihen, ata e shohin njëri-tjetrin jo si qenie njerëzore komplekse, por si koncepte abstrakte ose kërcënime.
Sipas filozofëve si Jean-Paul Sartre, ne e përkufizojmë veten duke u dalluar nga “Tjetri”. Në këtë rast, identiteti ndërtohet mbi opozitën: “Unë jam ky sepse nuk jam si ai”.
Filozofia e Edmund Husserl thekson se për të kuptuar botën e tjetrit, duhet të hyjmë në përvojën e tij. Pa komunikim, kjo urë thyhet dhe krijohen dy realitete paralele që nuk takohen kurrë.
Secili grup ka ndërtuar “të vërtetën” e tij historike. Këto narrativa shpesh përjashtojnë ose demonizojnë palën tjetër, duke krijuar një hendek të pakapërcyeshëm ontologjik.
Ekziston një ankth ekzistencial se pranimi apo njohja e kulturës së tjetrit do të fshijë ose do të rrezikojë veçantinë e identitetit tënd kombëtar.
Sipas filozofit Martin Buber, zgjidhja qëndron në kalimin nga raporti “Unë-Ajo” (ku tjetri shihet si objekt apo koncept) në raportin “Unë-Ti” (ku tjetri njihet si qenie e barabartë me të gjitha ndjenjat dhe përvojat e veta). Kjo kërkon një dialog të mirëfilltë ku njerëzit nuk flasin për njëri-tjetrin, por me njëri-tjetrin.
Ky tjetërsim i thellë filozofik mes shqiptarëve dhe maqedonasve mund të zbërthehet edhe më tej përmes disa koncepteve kyçe të filozofisë politike, sociologjisë dhe ontologjisë. Kur njerëzit thonë se janë “të huaj”, ata po përshkruajnë një gjendje ku nuk ndajnë të njëjtën botë kuptimore.
Në filozofi, solipsizmi është ideja se vetëm mendja ime ekziston dhe çdo gjë tjetër është e pasigurt. Në rrafshin etnik, kjo kthehet në një “solipsizëm kolektiv”:
Dhimbja, historia dhe kërkesat e tjetrit nuk përjetohen si reale ose legjitime, por si “shfaqje” apo pretendime politike për të marrë pushtet.
Mungon ajo që filozofi Hans-Georg Gadamer e quante “shkrirje e horizonteve” (fusion of horizons) – pika ku dy njerëz me sfonde të ndryshme arrijnë të kuptojnë të vërtetën e njëri-tjetrit.
Filozofi Edmund Husserl flet për Lebenswelt – botën e jetës së përditshme, kuptimet që ne i marrim si të mirëqena.
Shqiptarët dhe maqedonasit në Maqedoninë e Veriut jetojnë në botë të jetës fizikisht të afërta, por shpirtërisht paralele.
Ata dëgjojnë muzikë të ndryshme, ndjekin media të ndryshme, festojnë festa të ndryshme dhe kanë simbole krejtësisht të ndryshme emocionale.
Pa një “botë të jetës” të përbashkët, tjetri mbetet gjithmonë një i huaj misterioz ose i dyshimtë.
Në rrafshin e filozofisë politike, kjo ndarje shpesh i ngjan dialektikës së Georg Wilhelm Friedrich Hegel mbi njohjen:
Ne esenc vetëdija e njeriut kërkon njohje nga tjetri për t’u ndier e plotë.
Historikisht në këtë rajon, njëri grup ka pretenduar rolin e “pronarit” të shtetit (titullar), ndërsa grupi tjetër është ndier i margjinalizuar ose i reduktuar në “mysafir”.
Kjo luftë për njohje ontologjike (të pranohesh si i barabartë në thelb dhe jo thjesht me ligj) krijon fërkime të vazhdueshme.
Kur identiteti ndërtohet mbi frikën e tjetërsimit, marrëdhënia kthehet në atë që në teori të lojërave quhet “lojë me shumatore zero” (zero-sum game):
Fitorja e tjetrit perceptohet automatikisht si humbje për mua.
Nëse gjuha e tjetrit bëhet zyrtare, unë ndiej se gjuha ime po humbet terren. Nëse historia e tjetrit promovohet, unë ndiej se e imja po fshihet.
Ky ankth ekzistencial bën që të dyja palët të qëndrojnë në pozicione mbrojtëse, duke e parë afrimin jo si pasuri, por si rrezik për asimilim.
Filozofi Martin Heidegger thotë se qenia njerëzore nuk ekziston kurrë e vetme; ajo është gjithmonë “Dasein” (Qenie-aty) dhe “Mitsein” (Qenie-me-të-tjerët).
Ndarja: Në këtë rast, shqiptarët dhe maqedonasit kanë një Mitsein të dështuar. Ata ekzistojnë “pranë” njëri-tjetrit në hapësirë gjeografike, por jo “me” njëri-tjetrin në kuptim ekzistencial.
Pasoja: Pa këtë bashkë-qenie, tjetri nuk përjetohet si një person me të cilin ndaj fatin, por si një element i ambientit rrethues – si një gur, një pemë apo një pengesë.
Etika e Emmanuel Levinas: Fytyra e Tjetrit si Kërcënim apo si Thirrje
Sipas Levinasit, etika lind kur ne shohim “Fytyrën” e tjetrit. Fytyra e tjetrit na bën thirrje për përgjegjësi dhe na pengon ta vrasim ose ta injorojmë atë.
Në kontekstin tonë, ne nuk ia shohim “Fytyrën” njerëzore njëri-tjetrit. Ne shohim vetëm etiketat (shqiptar, maqedonas).
Kur tjetri kthehet në etiketë, ai zhvishet nga njerëzorja. Nuk është më një njeri që vuan, dashuron apo ka frikë, por një përfaqësues i një grupi rival. Kjo e bën shumë të lehtë tjetërsimin dhe urrejtjen.
“Koha” dhe “Hapësira” si dy koncepte krejtësisht të ndryshme
Immanuel Kant thoshte se koha dhe hapësira janë format me të cilat ne e perceptojmë botën. Filozofikisht, këto dy grupe jetojnë në kohë dhe hapësira të ndryshme mendore:
Hapësira: I njëjti qytet ka emra të ndryshëm, rrugë që frekuentohen vetëm nga njëri grup dhe kufij të padukshëm psikologjikë që nuk kalon askush. Hapësira fizike është e përbashkët, por hapësira simbolike është e ndarë.
Koha (Historia): Të dy grupet jetojnë në shekuj të ndryshëm kur mendojnë për të kaluarën. Kur njëri grup feston një ngjarje historike si çlirim, grupi tjetër e përjeton atë si pushtim apo humbje. Ata nuk ndajnë të njëjtën “kohë historike”.
Absurdi i Albert Camus dhe Mungesa e Komunikimit
Sipas Albert Camus, absurdi lind kur dëshira e njeriut për kuptim ndeshet me heshtjen e ftohtë të botës.
Në këtë rast, absurdi qëndron në faktin se dy popuj që ndajnë të njëjtin ajër, të njëjtin ujë, të njëjtat probleme ekonomike dhe të njëjtin qiell, sillen sikur jetojnë në planetë të ndryshëm.
Ky është një absurd i komunikimit: ne përdorim fjalë për të fshehur veten dhe jo për t’u hapur ndaj tjetrit.
“Vdekja e Tjetrit” në mendjen tonë
Në rrafshin më të lartë filozofik, kur refuzojmë të njohim tjetrin në thelbin e tij, ne kryejmë një lloj “vrasjeje ontologjike”. Ne e fshijmë ekzistencën e tij si subjekt dhe e kthejmë në objekt. Për sa kohë që shqiptari dhe maqedonasi e shohin njëri-tjetrin si “probleme që duhen menaxhuar” dhe jo si “subjekte me të cilët duhet bashkëjetuar”, ata do të mbeten të huaj të përjetshëm.