Karakteristikat teknike e taktike, mënyra e përdorimit dhe përgatitja e personelit
Nga Prof. Dr. Muhamet Racaj,
Hyrje
Zhvillimi i aviacionit luftarak, raketave të drejtuara, raketave të lundrimit dhe mjeteve ajrore pa pilot ka ndryshuar në mënyrë të ndjeshme karakterin e mbrojtjes ajrore bashkëkohore. Në këto kushte, mbrojtja e forcave, objekteve kritike dhe infrastrukturës strategjike nuk mund të mbështetet vetëm në një lloj arme, por kërkon sistem të integruar, të shtresëzuar dhe të ndërlidhur të mbrojtjes ajrore.
Në këtë kuadër, sistemet turke KORKUT dhe HİSAR përfaqësojnë dy komponentë me funksione të ndryshme, por plotësuese. KORKUT është projektuar kryesisht për mbrojtjen kundërajrore në distanca shumë të shkurtra dhe të ulëta, ndërsa HİSAR përfaqëson familje sistemesh raketore për mbrojtje në nivele më të larta të mbulimit. Këto sisteme janë projektuar për t’u integruar me radarë, sisteme komandim-kontrolli dhe mjete të tjera të mbrojtjes ajrore.
1. DEDIKIMI
1.1. Sistemi KORKUT
KORKUT është sistem vetëlëvizës kundërajror me topa 35 mm, i zhvilluar për mbrojtjen e trupave të mekanizuara dhe njësive të lëvizshme nga kërcënimet ajrore, veçanërisht në lartësi të ulëta.
Sistemi KORKUT 150/35 organizohet në një togë që përbëhet nga tre mjete të sistemit të armës dhe një mjet komandim-kontrolli. Ai mund të operojë në mënyrë të koordinuar me nivele më të larta të komandim-kontrollit dhe me sisteme të tjera të mbrojtjes ajrore.
1.2. Sistemi HİSAR
HİSAR është një familje sistemesh raketore të mbrojtjes ajrore. HİSAR-A/A+ është orientuar drejt mbrojtjes në lartësi të ulëta, ndërsa HİSAR-O/O+ mbulon një zonë më të gjerë dhe nivel më të lartë të mbrojtjes.
Sipas prodhuesit, sistemet HİSAR janë të destinuara për mbrojtjen e bazave ushtarake, porteve, objekteve dhe trupave kundër avionëve, helikopterëve, UAV-ve, raketave të lundrimit dhe kërcënimeve të tjera ajrore.+1
wwwcdn.aselsan.com
2.KARAKTERISTIKAT TEKNIKE
2.1. KORKUT
KORKUT 150/35 përdor dy topa 35 mm dhe mund të përdorë municion programues me shpërthim në ajër, duke rritur efektivitetin kundër objektivave të vegjël dhe të shpejtë.
Sipas të dhënave të publikuara nga ASELSAN, sistemi ka:
kalibër 35 mm;
dy topa kundërajrorë;
ritëm zjarri deri në 1100 predha/minutë;
rreze efektive të publikuar rreth 4 km;
radar për gjurmimin e objektivit;
sensorë elektro-optikë;
sistem automatik të furnizimit me municion;
aftësi për të përdorur municion ATOM me shpërthim në ajër;
aftësi për operim të integruar me sistemet e komandim-kontrollit;
aftësi për angazhim të objektivave ajrore edhe gjatë lëvizjes.
Kjo e bën KORKUT-in veçanërisht të përshtatshëm për mbrojtjen e njësive të mekanizuara dhe forcave që zhvillojnë veprime të lëvizshme.
2.2. HİSAR-A+
HİSAR-A+ është komponent i mbrojtjes ajrore në lartësi të ulët. Sipas ROKETSAN, ai ka rreze interceptimi mbi 15 km dhe lartësi të publikuar të angazhimit mbi 10 km. Sistemi përdor navigim inercial, lidhje të të dhënave dhe kërkues infra të kuq në fazën terminale.
2.3. HİSAR-O/O+
HİSAR-O është projektuar për mbrojtje në distancë më të madhe se HİSAR-A. Të dhënat e publikuara nga ROKETSAN japin rreze interceptimi mbi 25 km për HİSAR-O. Versionet e sistemit përdorin kombinime të navigimit inercial, lidhjes së të dhënave dhe sistemeve të kërkimit terminal, përfshirë variantet me kërkues radiofrekuence.
Sistemi HİSAR-O+ përfshin komponentë të tillë si qendra e kontrollit të zjarrit, sistemet e lëshimit të raketave, radarë të mbrojtjes ajrore dhe sensorë elektro-optikë. Sipas SSB, sistemi ka arkitekturë fleksibile dhe mund të organizohet në struktura baterie dhe batalioni.
3. KARAKTERISTIKAT TAKTIKE
Karakteristika kryesore taktike e këtyre sistemeve është komplementariteti.
KORKUT është veçanërisht i përshtatshëm për:
mbrojtjen e njësive të mekanizuara;
mbrojtjen kundër objektivave që fluturojnë në lartësi të ulët;
kundërveprimin ndaj UAV-ve;
mbrojtjen e pikave të rëndësishme të dislokimit;
krijimin e një shtrese të afërt të mbrojtjes ajrore.
HİSAR-A+ dhe HİSAR-O/O+ mund të përdoren për mbrojtjen e:
njësive dhe formacioneve ushtarake;
bazave dhe objekteve strategjike;
infrastrukturës kritike;
qendrave të komandimit;
porteve dhe objekteve të rëndësishme logjistike.
Në aspektin taktik, vlera e tyre rritet kur këto sisteme nuk përdoren të izoluara, por lidhen me radarë të zbulimit, sisteme komandim-kontrolli, mjete të tjera të mbrojtjes ajrore dhe një rrjet të përbashkët të informacionit.
4. MËNYRA E PËRDORIMIT
Përdorimi i sistemeve të mbrojtjes ajrore duhet të bazohet në parimet e zbulimit të hershëm, identifikimit, vlerësimit të kërcënimit, shpërndarjes së objektivit dhe reagimit të koordinuar.
Në një arkitekturë moderne të mbrojtjes ajrore, cikli i përgjithshëm operacional përfshin:
Zbulimi → Identifikimi → Gjurmimi → Vlerësimi i kërcënimit → Vendimmarrja → Angazhimi → Vlerësimi i rezultatit.
KORKUT mund të funksionojë në koordinim me sistemet e komandim-kontrollit dhe, sipas konfigurimit, të kryejë edhe funksione të zbulimit, identifikimit, caktimit dhe gjurmimit të objektivit.
HİSAR, nga ana tjetër, është konceptuar si pjesë e një arkitekture më të gjerë të mbrojtjes ajrore, ku radarët dhe qendrat e kontrollit sigurojnë informacionin e nevojshëm për angazhimin e kërcënimeve.
Prandaj, parimi themelor nuk është thjesht “arma kundër objektivit”, por “rrjeti i mbrojtjes ajrore kundër kërcënimit”.
5.PERSONELI
Efektiviteti i çdo sistemi modern të mbrojtjes ajrore varet jo vetëm nga teknologjia, por edhe nga niveli profesional i personelit.
Personeli duhet të ketë njohuri në:
sistemin e armës;
radarët dhe sensorët;
komunikimet;
komandim-kontrollin;
identifikimin e objektivave;
procedurat e sigurisë;
mirëmbajtjen teknike;
menaxhimin e informacionit;
procedurat e bashkëveprimit me njësitë e tjera.
Në sistemet moderne, operatori nuk është më vetëm “shërbyes i armës”, por pjesë e një ekipi të integruar të menaxhimit të informacionit dhe reagimit kundërajror.
5.1. STËRVITJET E PERSONELIT
Stërvitja duhet të zhvillohet në mënyrë progresive, duke filluar nga njohja teorike e sistemit dhe duke kaluar në simulime dhe ushtrime të integruara.
Programi i trajnimit duhet të përfshijë:
a) Përgatitjen teorike
Njohjen me karakteristikat teknike, kufizimet, sensorët, sistemet e komunikimit dhe parimet e mbrojtjes ajrore.
b) Përgatitjen praktike
Njohjen me komponentët e sistemit, procedurat e mirëmbajtjes dhe përdorimin e simulatorëve.
c) Trajnimin në grup
Bashkërendimin ndërmjet operatorëve, komandës, radarit dhe elementeve të tjera të njësisë.
d) Stërvitjen në kushte të ndryshme
Skenarë ditë/natë, ndryshime të situatës ajrore, ndërprerje të komunikimeve dhe ngarkesë të shtuar të informacionit.
e) Stërvitjen e integruar
Bashkëveprimin e KORKUT-it dhe HİSAR-it me komponentë të tjerë të mbrojtjes ajrore.
Qëllimi i stërvitjes nuk është vetëm aftësia për të përdorur teknikën, por krijimi i një ekipi të aftë të marrë dhe përpunojë informacionin në kohë të shkurtër dhe të veprojë sipas procedurave të përcaktuara.
5.2. PËRGATITJA E PERSONELIT PËR QITJE
Përgatitja për qitje duhet të realizohet vetëm nga personel i trajnuar dhe i autorizuar, në përputhje me rregulloret teknike, procedurat e sigurisë dhe urdhrat e komandës.
Në aspektin profesional, kjo përgatitje përfshin në mënyrë të përgjithshme:
kontrollin e gatishmërisë së sistemit;
verifikimin e komunikimeve dhe ndërveprimit me komandim-kontrollin;
kontrollin e sensorëve dhe pajisjeve të sistemit;
verifikimin e gjendjes së municionit ose raketave;
kontrollin e zonës së sigurisë;
konfirmimin e objektivit dhe të autoritetit për angazhim;
koordinimin ndërmjet personelit të përfshirë.
Në sistemet moderne, përgatitja për qitje nuk duhet kuptuar si një proces thjesht mekanik. Ajo është një proces teknik, taktik, komandues dhe sigurie.
6. REALIZIMI I QITJES
Realizimi i qitjes në një sistem modern të mbrojtjes ajrore është rezultat i bashkëveprimit ndërmjet sensorëve, sistemit të komandim-kontrollit, operatorëve dhe armës.
Procesi operacional, në nivel të përgjithshëm, mund të paraqitet si:
Zbulimi i kërcënimit → identifikimi → gjurmimi → vlerësimi i rrezikut → caktimi i mjetit të angazhimit → autorizimi → angazhimi → vlerësimi i efektit.
Në rastin e KORKUT-it, sistemi përdor radar dhe sensorë elektro-optikë për gjurmimin e objektivit, ndërsa municioni 35 mm me shpërthim në ajër është një nga elementet që rrit efektivitetin ndaj objektivave ajrore të vogla dhe të shpejta.
Në rastin e HİSAR-it, procesi mbështetet në integrimin e radarit, komandim-kontrollit, sistemit të lëshimit dhe elementeve të drejtimit të raketës. Sistemi mund të përdorë mënyra të ndryshme të drejtimit dhe kërkimit në varësi të variantit.
Për arsye të sigurisë dhe profesionalizmit ushtarak, procedurat konkrete të komandimit, parametrat e angazhimit, të dhënat e zjarrit dhe hapat operacionalë të lëshimit duhet të përcaktohen vetëm nga manualet zyrtare dhe procedurat e njësive përkatëse.
PËRFUNDIM
KORKUT dhe HİSAR përfaqësojnë dy kategori të ndryshme, por të ndërlidhura, të mbrojtjes ajrore moderne. KORKUT, me topat 35 mm dhe municionin me shpërthim në ajër, është i orientuar drejt mbrojtjes në distancë shumë të shkurtër dhe në lartësi të ulëta, ndërsa HİSAR-A/A+ dhe HİSAR-O/O+ ofrojnë kapacitete raketore për mbulim më të gjerë të hapësirës ajrore.
Mësimi kryesor nga këto sisteme është se mbrojtja ajrore bashkëkohore nuk përcaktohet vetëm nga rrezja e armës apo fuqia e raketës. Efektiviteti real krijohet nga kombinimi i sensorëve, radarëve, komandim-kontrollit, armëve të ndryshme, komunikimit të sigurt, personelit të trajnuar dhe procedurave të standardizuara.
Në kushtet e përhapjes së shpejtë të UAV-ve, municioneve precize dhe kërcënimeve të ndryshme ajrore, koncepti më i rëndësishëm është mbrojtja ajrore e shtresëzuar. Në këtë koncept, sisteme si KORKUT dhe HİSAR nuk duhet parë si alternativa ndaj njëri-tjetrit, por si komponentë që mund të plotësojnë njëri-tjetrin brenda një arkitekture të integruar të mbrojtjes ajrore.
Zhvillimet e fundit tregojnë gjithashtu se Turqia po vazhdon të zgjerojë prodhimin serik të sistemeve HİSAR-A dhe HİSAR-O dhe të ndërtojë një arkitekturë më të gjerë të mbrojtjes ajrore të shtresëzuar.
Prandaj, parimi themelor i mbrojtjes ajrore moderne është i qartë: nuk mjafton të kesh armën më moderne; duhet të kesh një sistem të integruar, personel të mirëtrajnuar dhe aftësi për të zbuluar, vlerësuar dhe neutralizuar kërcënimin në kohën e duhur.
admin7