Mungesa e Kultures se Kompromisit
Trashegimia historike autoritare
Polarizimi I thelle social dhe mediatic
Miti i Liderit Zot dhe Kalit të Trojës
Përsëritja e “dramës” politike në Shqipëri si një cikël i pafundëm dhe pothuajse epik vjen nga një ndërthurje e historisë, kulturës politike të polarizuar dhe dizajnit institucional. Kjo luftë e vazhdueshme nuk është thjesht rastësi, por rrjedhojë e disa faktorëve të thellë strukturorë.
Sipas analistëve dhe historianëve, arsyet kryesore pse ky cikël përsëritet janë:
: Politika shqiptare funksionon kryesisht mbi parimin “fituesi i merr të gjitha”. Ky mentalitet e kthen çdo proces politik apo zgjedhor në një betejë ekzistenciale për mbijetesë, ku kompromisi shihet si dobësi dhe jo si mjet demokratik.
Tranzicioni nga një regjim ekstremisht i mbyllur komunist drejt demokracisë la pas një vakum të madh institucional. Institucionet e reja shpesh janë ndërtuar rreth individëve të fortë dhe liderëve karizmatikë, sesa rreth rregullave dhe ligjeve të pathyeshme.
Shoqëria dhe mediat shpesh ndahen në kampe të rrepta bardhë e zi. Kjo ushqen një narrativë dramatike ku pala tjetër nuk shihet thjesht si kundërshtar politik, por si një “armik” që duhet mposhtur me çdo kusht.
Gjuha e ashpër, akuzat e rënda dhe tensioni i lartë përdoren qëllimisht nga të gjitha palët politike. Ky stil “epik” e mban bazën militante të mobilizuar dhe të angazhuar, duke shmangur shpesh diskutimet e vërteta për programet ekonomike apo reformat sociale.
Në teatrin e madh të historisë, ka kombe që shkruajnë epoka dhe kombe që mbeten të mbërthyera në një tragjedi të përjetshme mitike. Shqipëria politike nuk ngjan me një shtet modern që ecën drejt racionalitetit, por me një Troja të pafundme, ku muret nuk rrëzohen nga armiqtë e jashtëm, por nga tradhtitë, hiletë dhe pasionet e tërbuara të vetë protagonistëve të saj. Kjo dramë që po përjetojmë sot – me rrugë të përgjakura nga tensioni, tym artificial dhe klithma lufte – nuk është thjesht një krizë e radhës. Është ritmi i një mallkimi epik që përsëritet pa mëshirë.
Pse ky komb dënohet të vuajë të njëjtin skenar? Pse Agamemnonët dhe Hektorët tanë modernë ndryshojnë vetëm emrat, por kurrë skenarin e shkatërrimit?
Eseistët dhe mendimtarët e shohin këtë vuajtje si një cikël të ushqyer nga tre elemente të egra epike:
Në psikologjinë tonë kolektive, politika nuk është kontratë sociale, por fe. Ne nuk zgjedhim menaxherë të shtetit, por ngritemi në luftë për “prijësa mitikë”. Kur besnikëria ndaj liderit bëhet më e madhe se besnikëria ndaj ligjit, institucionet kthehen në “Kuaj Troje” – ngrehina boshe që brenda fshehin vetëm interesat e ngushta të një kaste që kërkon pushtet absolut.
Si në eposet antike ku qytetet digjeshin për një grua apo për ego princash, edhe drama shqiptare nuk zhvillohet për ideologji. Ajo është një betejë ekzistenciale për “gjithçka ose asgjë”. Fituesi merr fronin dhe kontrollon çdo fije të jetës, ndërsa i mposhturi dënohet me “ekzil” ose shkatërrim. Kur humbja politike barazohet me vdekjen sociale, kompromisi vdes dhe lufta bëhet e pashmangshme.
Tragjedia më e madhe e Trojës nuk ishte rënia e mureve, por vuajtja e pafajshme e qytetarëve që u bënë mish për top për egon e heronjve të rremë. Në Shqipëri, retorika epike dhe gjuha e urrejtjes përdoren si drogë për masat. Populli ftohet në “beteja finale” për të mbrojtur kauza që të nesërmen harrohen mbi tryezat e pakteve të fshehta. Kjo krijon një lodhje shpirtërore, një plogështi ku qytetari ndjehet thjesht si një spektator i pafuqishëm në një tragjedi të paracaktuar.
Kjo vuajtje na përsëritet sepse ne ende refuzojmë ta zbritëm politikën nga qielli i miteve në tokën e llogaridhënies. Derisa të kuptojmë se heronjtë e vërtetë nuk janë ata që djegin parlamentet apo që sundojnë me dorë të hekurt, por ata që ndërtojnë institucione të qëndrueshme, Shqipëria do të vazhdojë të digjet në të njëjtën zjarrvënie të inskenuar. Ne do të mbetemi skllevër të një lufte trojane, ku muret e kështjellës sonë i shembim me duart tona, çdo dhjetë vjet, nga fillimi.
Nuk ka mure rreth nesh, e megjithatë jemi të rrethuar. Nuk ka pushtues në porta, e megjithatë çdo mëngjes zgjohemi të pushtuar nga të njëjtët hije. Kjo nuk është Troja, sepse Troja ra nga një armik që fliste një tjetër gjuhë. Kjo është tragjedia e një gjaku që ushqen vetveten me helmin e dasisë, një teatër mizor ku thika që na shpon mban të njëjtat shenja gishtash si dora që na premton shpëtimin.
Ne jemi një komb që po lëngon nga një plagë që nuk i ngjan asnjë tjetre në histori. Është plaga e shpresës së vrarë në djep, e përsëritur aq shpesh, sa dhimbja është kthyer në zakon dhe ulurima në heshtje.
Në këtë tokë, tragjedia nuk pikon gjak heronjsh, por lotët e heshtur të ikjes. Ky është mallkimi ynë unik:
Heronjtë tanë politikë nuk vdesin në fushën e nderit; ata rrojnë përjetësisht në ekranet që nxjerrin vrer, ndërsa qytetet tona zbrazen pa rënë asnjë sirenë lufte. Rinon që ikën nuk e merr ndonjë tiran i huaj; e përzë ftohtësia e një vendi që ka mbyllur sytë përpara të vërtetës.
Çdo dhjetë vjet, skena ngrihet sërish. Të njëjtët aktorë, të veshur me rroba të reja të qepura me premtime të vjetra, na ftojnë në “betejën e fundit”. Dhe ne, me naivitetin e një populli që ende kërkon një Atë, besojmë. Por kur pluhuri i protestave bie dhe tymi i gazit lotsjellës tretet, zbulojmë se asgjë nuk ka ndryshuar. Kalorësit e pushtetit ndajnë plaçkën pas kuintave, ndërsa populli mbetet jashtë, duke numëruar plagët e veta.
Ne jemi jetimët e një lirie që nuk e mësuam kurrë ta përdorim. Kemi ndërtuar një tempull ku adhurohet pushteti dhe jo njeriu. Çdo institucion është një gërmadhë morale, çdo ligj një llastik që zgjatet sipas oreksit të sundimtarit të radhës.
admin7