Çështja e gjuhës shqipe duket se është shndërruar në një instrument të përshtatshëm për partitë politike në Maqedoninë e Veriut, përmes të cilit ato shpesh zhvendosin vëmendjen e opinionit publik nga problemet reale dhe vështirësitë e shumta me të cilat përballen qytetarët në jetën e përditshme. Debati i fundit rreth provimit të jurisprudencës është vetëm një nga shembujt më të rinj të kësaj problematike, e cila tashmë ka përfshirë jo vetëm klasën politike, por edhe opinionin e gjerë publik.
Më 9 nëntor, kryeministri Hristijan Mickoski rikonfirmoi qëndrimin se provimi i jurisprudencës nuk do të zhvillohet tërësisht në gjuhën shqipe. Sipas modelit të paralajmëruar, pjesa teorike do të mund të jepet në gjuhën në të cilën kandidatët kanë përfunduar studimet, ndërsa pjesa praktike, që përfshin simulimin e procedurave gjyqësore penale dhe civile, do të zhvillohet në gjuhën maqedonase. Ky propozim nuk përmbush kërkesën e studentëve shqiptarë, të cilët kërkojnë që provimi të mund të zhvillohet në tërësi në gjuhën shqipe, shkruan FaktiDitor.info
Që nga pavarësimi i vendit, e drejta për përdorimin e gjuhës shqipe ka qenë një nga çështjet më të debatueshme në skenën politike të Maqedonisë së Veriut. Edhe pas më shumë se 35 vjetësh, kjo çështje vazhdon të rikthehet në qendër të debatit publik, shpesh duke marrë përmasa që tejkalojnë vetë problematikën gjuhësore dhe institucionale.
Marrëveshja e Ohrit dhe gjuha shqipe
Marrëveshja e Ohrit, e cila u arrit si pasojë e konfliktit të vitit 2001, përfaqëson një nga momentet më të rëndësishme në zhvillimin politik dhe institucional të vendit. Ajo u konsiderua si një kornizë politike dhe kushtetuese që do të kontribuonte në tejkalimin e kontesteve ndërmjet shqiptarëve dhe maqedonasve dhe në ndërtimin e një shoqërie më gjithëpërfshirëse. Një nga çështjet kryesore të trajtuara në këtë marrëveshje ishte edhe përdorimi i gjuhëve të komuniteteve joshumicë në institucionet shtetërore.
Në ndryshimet kushtetuese të asaj periudhe, në vend që gjuha shqipe të emërtohej drejtpërdrejt, u përdor formulimi „gjuhë që e flasin të paktën 20 për qind e popullsisë“. Ky përcaktim kushtetues, ndonëse krijoi bazën për zgjerimin e përdorimit zyrtar të gjuhës shqipe, vazhdoi të ishte objekt debatesh dhe interpretimesh të ndryshme politike e juridike, shkruan FaktiDitor.info
Ligji i vitit 2008: Në vitin 2008 u miratua një ligj për përdorimin e gjuhëve, i cili konsiderohej i kufizuar në shtrirjen dhe zbatimin e tij, veçanërisht në nivelin institucional. Pas vitesh debatesh dhe bllokadash politike, në janar të vitit 2019 hyri në fuqi Ligji për Përdorimin e Gjuhëve, i cili synonte të zgjeronte dhe të rregullonte përdorimin e gjuhëve në institucionet shtetërore.
Sfidimi në Gjykatën Kushtetuese: Ligji për Përdorimin e Gjuhëve është përballur me iniciativa që vënë në pikëpyetje kushtetutshmërinë e disa prej dispozitave të tij. Partitë politike shqiptare kanë shprehur shqetësimin se shfuqizimi i mundshëm i disa neneve do të përbënte një goditje ndaj arritjeve të Marrëveshjes së Ohrit dhe të drejtave të fituara në këtë drejtim.
Pra, më shumë se dy dekada pas Marrëveshjes së Ohrit dhe disa vite pas hyrjes në fuqi të Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve, çështja e gjuhës shqipe vazhdon të mbetet një temë e pazgjidhur plotësisht në praktikën institucionale të vendit.
Partitë politike dhe instrumentalizimi i gjuhës shqipe
Që nga pavarësimi i Maqedonisë së Veriut e deri në arritjen e Marrëveshjes së Ohrit, një pjesë e konsiderueshme e klasës politike maqedonase ka mbajtur qëndrime kundërshtuese ndaj zgjerimit të përdorimit zyrtar të gjuhës shqipe në institucionet shtetërore. Pavarësisht nëse kanë qenë në pushtet apo në opozitë, si VMRO-DPMNE-ja, ashtu edhe LSDM-ja, në periudha të ndryshme kanë shfaqur rezerva dhe kundërshtime ndaj kërkesave për avancimin e statusit të gjuhës shqipe, shkruan FaktiDitor.info
Ky qëndrim nuk mund të shkëputet as nga realiteti politik në vend, ku temat nacionaliste dhe çështjet ndëretnike kanë shërbyer vazhdimisht si instrumente për mobilizimin e elektoratit. Në një shoqëri multietnike, ku çështjet e identitetit dhe të përkatësisë kombëtare mbeten politikisht të ndjeshme, shfrytëzimi i këtyre temave ka qenë një mekanizëm i përsëritur për sigurimin e mbështetjes politike.
Megjithatë, përgjegjësia për instrumentalizimin e kësaj çështjeje nuk u takon vetëm partive politike maqedonase. Edhe partitë politike shqiptare e kanë përdorur vazhdimisht çështjen e gjuhës shqipe si një instrument për grumbullimin e pikëve politike, veçanërisht gjatë fushatave zgjedhore
Partitë shqiptare, kur kanë qenë në pushtet, në shumë raste e kanë paraqitur zyrtarizimin e gjuhës shqipe si një nga arritjet e tyre kryesore politike. Ndërsa kur kanë kaluar në opozitë, shpesh kanë vënë në pikëpyetje shkallën e zbatimit të saj dhe kanë kritikuar pushtetin për mosrespektimin e kësaj të drejte. Ky model është përsëritur edhe pas ndryshimeve të shumta të konfigurimit politik në vend.
Gjuha shqipe si instrument i mjegullimit politik
Ekzistojnë shumë arsye se pse çështja e gjuhës shqipe rikthehet vazhdimisht në debatin politik dhe publik të Maqedonisë së Veriut. Që nga shpallja e pavarësisë, vendi është përballur me problematika të shumta politike, ekonomike, etnike dhe demografike. Çështja e emrit, marrëdhëniet ndëretnike, krizat politike, zhvillimi ekonomik dhe procesi i integrimit evropian kanë qenë vetëm disa nga sfidat madhore që kanë përcaktuar rrugëtimin e shtetit, shkruan FaktiDitor.info
Megjithatë, pas më shumë se tri dekadash pavarësi, shumë prej këtyre problemeve vazhdojnë të mbeten të pazgjidhura, ndërsa në disa fusha gjendja është përkeqësuar ndjeshëm. Në vend që politika të përqendrohet në ofrimin e zgjidhjeve konkrete për këto sfida, debati publik vazhdimisht devijohet drejt çështjeve identitare dhe ndëretnike. Në këtë mënyrë, temat që ngjallin reagime emocionale shndërrohen në mjete të përshtatshme për të larguar vëmendjen nga përgjegjësitë politike, dështimet institucionale dhe mungesa e rezultateve.
Në këtë kontekst, gjuha shqipe është shndërruar në një nga instrumentet më të përdorura të mobilizimit politik. Ajo nuk trajtohet gjithmonë si një e drejtë që duhet të garantohet dhe të zbatohet përmes institucioneve, por shpesh rikthehet si temë përplasjesh, akuzash dhe polemikash politike. Partitë politike, si ato maqedonase, ashtu edhe ato shqiptare, e kanë përdorur këtë çështje për të konsoliduar pozicionet e tyre politike, për të mobilizuar elektoratin dhe për të krijuar përshtypjen se janë duke mbrojtur interesa madhore shoqërore.
Këtu qëndron edhe paradoksi: një çështje që duhet të trajtohet përmes zbatimit të ligjit dhe funksionimit normal të institucioneve, shndërrohet vazhdimisht në temë të betejave politike. Sa herë që paraqiten vështirësi në qeverisje, mungojnë rezultatet ekonomike apo rritet pakënaqësia qytetare, debati publik rrezikon të zhvendoset sërish drejt çështjeve gjuhësore dhe ndëretnike. Në vend që qytetarëve t’u jepen përgjigje për premtimet e parealizuara, atyre u ofrohen debate të njohura, akuza të përsëritura dhe përplasje që prodhojnë më shumë zhurmë sesa zgjidhje./FaktiDitor.info
admin7