Analizë – Prof. Dr. Muhamet Racaj
Deklaratat e fundit të Kremlinit tregojnë se Moska nuk synon ta kufizojë çështjen e Ukrainës vetëm në përfundimin e luftës, por kërkon edhe rishikimin e arkitekturës së sigurisë evropiane. Kjo është një çështje me rëndësi strategjike, sepse prek sovranitetin e shteteve, të drejtën e tyre për të zgjedhur aleancat dhe ekuilibrin e sigurisë në kontinent.
Rusia po përpiqet ta shfrytëzojë luftën në Ukrainë, përçarjet politike në Perëndim dhe pasiguritë në marrëdhëniet transatlantike për të fituar ndikim në përcaktimin e rendit të ardhshëm evropian. Kërkesa që Evropa të pranojë një arkitekturë të re sigurie, pa qenë vetë pjesëmarrëse e barabartë në vendimmarrje, ngre një problem serioz politik dhe strategjik.
Rasti i Estonisë është dëshmi konkrete se kërcënimet nuk kufizohen vetëm në frontin ukrainas. Më 14 nëntor 2026, kompania estoneze e industrisë së dronëve, Threod Systems, u bë objekt i një tentative sabotazhi. Autoritetet estoneze ia atribuuan organizimin shërbimit rus të inteligjencës ushtarake GRU, ndërsa tetë persona u ndaluan. Talini paralajmëroi masa për mbylljen e pikave kufitare me Rusinë gjatë muajit dhjetor.
Këto zhvillime tregojnë se lufta moderne nuk zhvillohet vetëm me tanke, raketa dhe aviacion. Ajo përfshin edhe sabotazhin, sulmet kibernetike, operacionet e inteligjencës, dezinformimin dhe presionin ekonomik. Kjo është pjesë e luftës hibride, përmes së cilës synohet dobësimi i institucioneve dhe i vullnetit politik të kundërshtarit.
Një zhvillim tjetër me rëndësi strategjike u evidentua më 17 nëntor, gjatë takimit të Grupit të Kontaktit për Mbrojtjen e Ukrainës në selinë e NATO-s në Bruksel. Aty dolën në pah dallimet në vlerësimet amerikane dhe evropiane lidhur me mënyrën e mbështetjes ushtarake të Ukrainës.
Përfaqësuesi amerikan i Pentagonit, Elbridge Colby, vuri në pikëpyetje efektivitetin strategjik të sulmeve ukrainase në thellësi të territorit rus, duke argumentuar se ato nuk po e ndalin përparimin rus. Ndërkaq, ministri gjerman i Mbrojtjes, Boris Pistorius, dhe homologu britanik, Wes Streeting, mbrojtën të drejtën e Ukrainës për të goditur objektivat që mbështesin kapacitetet ushtarake ruse. Ata theksuan se vëmendja duhet të përqendrohet edhe te sulmet e vazhdueshme ruse ndaj infrastrukturës civile ukrainase.
Ky debat nxjerr në pah dy qasje strategjike: njëra kërkon përqendrim më të madh në mbrojtjen e frontit dhe efektivitetin operacional, ndërsa tjetra thekson nevojën për të dobësuar kapacitetet logjistike dhe ushtarake që mundësojnë vazhdimin e agresionit rus.
Megjithatë, këto dallime nuk duhet të interpretohen si ndarje institucionale e NATO-s. Sekretari i Përgjithshëm, Mark Rutte, rikonfirmoi nevojën për vazhdimin e mbështetjes ndaj Ukrainës, duke theksuar se paqja e qëndrueshme kërkon aftësinë e saj për t’u mbrojtur edhe në të ardhmen.
Pikërisht këtu qëndron sfida e Evropës: të ruajë koordinimin me SHBA-në, por njëkohësisht të zhvillojë kapacitetet e veta për të mos mbetur e varur plotësisht nga mbështetja amerikane.
Siç kam theksuar edhe në prononcimet e mia të mëparshme, Evropa nuk mund të mbetet vetëm konsumatore e sigurisë amerikane. Ajo duhet të rrisë investimet në mbrojtje, inteligjencë, mbrojtje ajrore, teknologji ushtarake, sisteme kundërdron dhe gatishmëri operative, duke ruajtur lidhjen strategjike me SHBA-në dhe NATO-n.
Edhe Ballkani Perëndimor duhet t’i përcjellë këto zhvillime me shumë vëmendje. Përvoja e Ukrainës dëshmon se konfliktet mund të kenë pasoja shumë përtej kufijve të shtetit ku zhvillohen. Në një rajon me probleme të pazgjidhura politike dhe ndikime të jashtme, lufta hibride, propaganda dhe provokimet e sigurisë mund të shfrytëzohen për të krijuar tensione dhe destabilizim.
Për Kosovën, rëndësi të veçantë ka ruajtja e partneritetit strategjik me SHBA-në, koordinimi me NATO-n dhe vazhdimësia e angazhimit të KFOR-it. Dallimet e fundit ndërmjet Washingtonit dhe disa kryeqyteteve evropiane e bëjnë edhe më të rëndësishme që Kosova të ndjekë me kujdes zhvillimet në marrëdhëniet transatlantike.
Siguria e Kosovës nuk duhet parë e shkëputur nga siguria e përgjithshme evropiane. Prandaj, forcimi i institucioneve të sigurisë, zhvillimi i kapaciteteve mbrojtëse dhe thellimi i bashkëpunimit me partnerët strategjikë mbeten domosdoshmëri.
Përfundim
Rendi i ri i sigurisë evropiane nuk mund të ndërtohet mbi imponimin e interesave të fuqive të mëdha dhe as mbi marrëveshje që anashkalojnë shtetet drejtpërdrejt të prekura. Paqja në Ukrainë duhet të garantojë sovranitetin dhe sigurinë e saj, ndërsa Evropa duhet të jetë pjesëmarrëse e barabartë në përcaktimin e së ardhmes së vet.
Mesazhi im është i qartë: siguria nuk ruhet vetëm atëherë kur shfaqet rreziku, por ndërtohet çdo ditë për ta parandaluar atë. SHBA-ja dhe Evropa duhet të ruajnë unitetin strategjik, sepse çdo dobësim i koordinimit transatlantik krijon hapësirë për rivalët dhe kërcënimet ndaj sigurisë evropiane.
Vigjilencë pa panik, gatishmëri pa militarizim të panevojshëm dhe partneritet strategjik pa varësi të plotë.



