“Një biçikletë për mendjen
Metaforat me emocionojne me forte me thoj nje mikesha ime ndaj dhe lexoj letersi sepse eshte e mbushur me figurra qe me mbajne ,me mberthejne qe nje liber ta lexoj nga fillimi ne fund me nje fryme. Metafora është një figurë stilistike e gjuhës ku një fjalë ose shprehje përdoret me kuptim të figurshëm, duke u bazuar në një krahasim të nënkuptuar sipas ngjashmërisë. Në thelb, ajo “bart” kuptimin e një sendi ose dukurie te një tjetër, pa përdorur lidhëza krahasuese si “si” apo “porsi. Ndihmon në shprehjen e ideve komplekse përmes simboleve të thjeshta dhe krijon lidhje më të forta emocionale.
Metafora konsiderohet si “mbretëresha” e figurave stilistike sepse depërton thellë në mënyrën se si ne mendojmë dhe konceptojmë botën. Përveç përdorimit në letërsi, ajo është një mjet i fuqishëm që e përdorim çdo ditë për të thjeshtuar idetë abstrakte përmes imazheve konkrete
Sipas Aristotelit Metafora (metafora) konsiston në dhënien (epifora) e një sendi një emër (onomatos), që i përket diçkaje tjetër (allotriou), kalimi është ose nga gjinia në specie (apo tou genous epi në eidos), ose nga specia në gjini (apo tou eidous epi në genos), ose nga speciet në specie (apo tou eidous epi në eidos), ose në bazë të analogjisë (ê kata në analogon).” (Poetics 1457b6–9).
Fjala metaforë vjen nga greqishtja (metapherein), që do të thotë “të bartësh”. Në një metaforë ndodhin tre procese:
Diçka konkrete që e njohim mirë (p.sh. Zjarri).
Ideja abstrakte që duam të shpjegojmë (p.sh. Dashuria).
Cilësitë e zjarrit (nxehtësia, djegia, drita, rreziku) i mvishen dashurisë. Kështu lind metafora: “Dashuria është zjarr” ose “Ai digjet nga dashuria”.
Molla e krimbur ndoshta eshte nje nga metaforat me te famshme
Interesant është fakti se, në mjediset popullore, thuhet shpesh: “Molla që ka krimbin është më e mira”. Kjo sepse krimbi zgjedh mollen më të ëmbël dhe pa helme (pesticide).
Kjo sugjeron se e keqja ose tundimi shpesh sulmon ato që janë më me vlerë, më të pastra ose më të suksesshme. Një njeri me vlera të larta mund të ketë një “krimb” (një ves) pikërisht sepse është “i ëmbël” dhe tërheqës për vesin.
Ndryshe nga sa mendojmë, krimbi i mollës shpesh nuk hyn nga jashtë kur molla është rritur, por lind nga një vezë e Si metaforë: Kjo përfaqëson ato probleme që ne i lindim vetë në shpirtin tonë. Nuk janë faktorë të jashtëm që na shkatërrojnë, por mendimet, egoizmi apo mëkati që rritet brenda nesh që në zanafillë.
Simbolika në Letërsi dhe Filozofi
Në letërsi, molla është simbol i njohjes dhe tundimit (nga Adami dhe Eva). Krimbi brenda saj shton një shtresë tjetër: Filozofë si Spinoza kanë përdorur metaforën e krimbit për të shpjeguar se si një qenie mund të jetë pjesë e një sistemi më të madh (si gjaku ose universi) pa e kuptuar ligjësinë e tij.
Edmond Tupja e lidh këtë metaforë me korrupsionin: një shoqëri që duket e rregullt, por ku “krimbi” i ryshfetit po e kalb bërthamën
“Molla e kuqe e ka krimbin brenda” – Një paralajmërim për të mos u gënjyer nga estetika ose premtimet e mëdha.
” – Ndonjëherë “perfeksioni” i jashtëm është aq artificial sa as jeta (qoftë edhe ajo parazitare) nuk mund të mbijetojë në të.
Metafora tjera te rendesishme
E gjithë bota është një skenë.”
(All the world’s a stage)
Nga drama “Si t’ju pëlqejë”. Kjo metaforë e trajton jetën si një shfaqje teatri, ku njerëzit janë thjesht aktorë që hyjnë e dalin (lindin dhe vdesin), duke luajtur role të ndryshme gjatë jetës.
“Shpella e Platonit”
Platoni e krahason njerëzimin me të burgosurit në një shpellë që shohin vetëm hijet në mur. Kjo është një metaforë për dijen: hijet janë realiteti i rremë, ndërsa drita jashtë shpellës është e vërteta absolute.
Metafora më e famshme në letërsinë shqipe (Naim Frashëri)
“Ti (Shqipëri) më jep nder, më jep emrin shqiptar.”
Në poezinë “O malet e Shqipërisë”, Naimi e kthen atdheun në një qenie hyjnore, një “nënë” që i jep dritë dhe jetë shpirtit të tij. Gjithashtu, te “Fjalët e qiririt”, Qiriri është metafora më e fuqishme për poetin dhe mësuesin: ai digjet (sakrifikohet) që t’u japë dritë (dije) të tjerëve.
Metafora më e famshme moderne (Steve Jobs/Teknologjia)
“Një biçikletë për mendjen.”
Kështu e quajti Steve Jobs kompjuterin. Ai përdori metaforën e biçikletës (që e bën njeriun të lëvizë më shpejt se çdo kafshë me më pak energji) për të shpjeguar se si teknologjia rrit efikasitetin e intelektit njerëzor.
Metafora më e famshme e jetës së përditshme
“Koha është para.”
Kjo metaforë konceptuale e Benjamin Franklin e trajton kohën si një mall të çmuar që mund të “shpenzohet”, “lihet mënjanë” ose “humbet”, duke ndikuar rrënjësisht në kulturën e punës në botën moderne.
“Mendja është kompjuter”: Kjo është metafora dominuese e kohës sonë. Ne themi “po e procesoj informacionin”, “më është bllokuar truri”, ose “duhet të rifreskoj memorien”. Ne kemi filluar ta shohim veten si makineri për shkak të kësaj metafore.
“Dashuria është luftë”: Shprehje si “ai e pushtoi zemrën e saj”, “ai u dorëzua para saj”, ose “në dashuri dhe luftë lejohet gjithçka”. Kjo metaforë na bën ta shohim lidhjen si një betejë fituesish dhe humbësish.
Metafora si mjet i “Fuqisë” (Në Politikë dhe Ekonomi)
Nëse dëshiron të ndryshosh mendimin e dikujt, ndrysho metaforën që përdor:
: Politikanët shpesh thonë “duhet të shtrëngojmë rripin” (sikur shteti të ishte një familje që po kursen). Kjo e bën ekonominë komplekse të duket e thjeshtë dhe e kuptueshme.
“: Kur media përdor fjalën “valë emigrantësh”, ajo po përdor një metaforë natyrore. Uji nuk ka vullnet, ai thjesht përmbyt. Kjo krijohet për të ngjallur frikë, duke i trajtuar njerëzit si një forcë shkatërruese të natyrës.
Metafora më e rëndësishme e jetës tënde
Çdo njeri ka një metaforë të brendshme për jetën:
Për disa, “Jeta është garë” (duhet të dalësh i pari).
Për disa, “Jeta është dhuratë” (duhet ta shijosh).
Për disa, “Jeta është udhëtim” (rëndësi ka rruga, jo destinacioni).
