By admin7 
Nga: Memedali Jusufi
Vellavrasja (lufta, vrasja apo shfarosja mes njerëzve të një gjaku, kombi a besimi) në nivelin ontologjik-filozofik paraqitet si një nga devijimet më tragjike të qenies njerëzore. Ajo ndodh për shkak të përplasjes midis dy impulseve bazike: instinktit të mbijetesës dhe dëshirës për pushtet/dominim.
Etika e Përçarjes: Në librat shqip, vëllavrasja shpesh trajtohet si një tragjedi e thellë e mosnjohjes, ndarjes së dhunshme të fatit (p.sh., si tek veprat e autorëve ku vëllai vret vëllanë nga ngatërresat apo dogma)
Mungesa e Njohjes (Dialektika e Hegelit): Sipas filozofisë hegeliane, vetëdija e njeriut kërkon të njihet dhe të pohohet nga tjetri. Kur kjo njohje dështon, lind konflikti ontologjik i cili shpesh përfundon në vëllavrasje.
Kriza e Identitetit: Ndodh kur njeriu e përkufizon “tjetrin” jo si një bashkëqenie njerëzore, por si një kërcënim. Në këtë rast, tjetri shndërrohet në një “objekt” që duhet eliminuar për të ruajtur qenien time.
Filozofi René Girard argumenton se dhuna lind nga dëshirat mimetike (kur dy njerëz dëshirojnë të njëjtën gjë – pushtet, tokë, lavdi). Ky rivalitet i ngushtë krijon një krizë që zgjidhet vetëm përmes dhunës dhe sakrificës.
Aspekti Social dhe Ideologjik
Ndarja Ideologjike: Ndodh kur besimet, pasionet politike apo ideologjitë verbojnë arsyen. Në këtë rast, ideologjia zbeh lidhjen gjinore a kombëtare, dhe vëllai shihet thjesht si përfaqësues i një ideje të gabuar që duhet zhdukur.
Absolutizimi i të Drejtës: Kur njëra palë pretendon se zotëron të vërtetën absolute, kompromisi bëhet i pamundur dhe eliminimi fizik (vëllavrasja) shihet si mjeti i vetëm për ta vendosur atë “të vërtetë”.
Në letërsi, këto përplasje janë eksploruar gjerësisht duke nxjerrë në pah se vëllavrasja është shkatërrimi i vetë unitetit njerëzor, ku vrasësi, duke vrarë të ngjashmin e tij, shkatërron pjesën më të mirë të qenies së vet.
Paradoksi i “Tjetrit” si Pasqyrë (Jean-Paul Sartre)
Tjetri më zhvesh: Sartre thotë se “Tjetri është ferri”. Kur vëllai ose i ngjashmi im më shikon, ai më gjykon dhe ma kufizon lirinë.
Humbja e kontrollit: Unë nuk mund ta kontrolloj mendjen e tij.
Zgjidhja radikale: Për të rifituar lirinë time absolute, ontologjikisht lind impulsi për ta asgjësuar këtë dëshmitar. Vëllavrasja është tentativa e dëshpëruar për të mbetur i vetmi zot i realitetit.
Rastet me te njohura ne histori
Sulltan Mehmed III (Perandoria Osmane, 1595): Ky është rasti më masiv dhe brutal i vëllavrasjes shtetërore në histori. Natën që mori fronin, ai urdhëroi mbytjen me gjalmë mëndafshi të 19 vëllezërve dhe gjysmë-vëllezërve të tij (shumë prej tyre foshnja) për të eliminuar çdo rivalitet për fronin.
Karakala dhe Geta (Perandoria Romake, 211 pas Krishtit): Dy vëllezërit trashëguan fronin e Romës nga babai i tyre. Pas muajsh urrejtjeje intensive, Karakala organizoi një “pajtim” të rremë në dhomën e nënës së tyre, Julia Domna. Kur Geta erdhi i pashoqëruar, rojet e Karakalës e vranë atë në krahët e të ëmës.
Gjingis Han (Perandoria Mongole): Gjatë adoleshencës së tij, Gjingis Hani (atëherë i quajtur Temujin) së bashku me vëllain e tij Kasar, vranë gjysmë-vëllain e tyre më të vjetër, Bekter, pas një konflikti banal për gjahun dhe ushqimin.
Aurangzeb dhe Dara Shikoh (Perandoria Mogule, Indi, 1659): Për të marrë fronin e Indisë, Aurangzeb nisi një luftë civile kundër vëllait të tij të madh, Dara Shikoh. Pasi e mposhti, ai e ekzekutoi dhe ia dërgoi kokën e prerë babait të tyre të mbyllur në burg, Shah Jahanit.
. Rastet më të Njohura Mitologjike dhe Fetare
Kaini dhe Abeli (Teologjia Abrahamike): Vëllavrasja e parë sipas teksteve të shenjta (Bibël dhe Kuran). I shtyrë nga xhelozia sepse Zoti pranoi sakrificën e Abelit dhe jo të tijën, Kaini vret të vëllain, duke u bërë arketipi i parë i vrasësit në njerëzim.
Romuli dhe Remi (Mitologjia Romake): Sipas legjendës së themelimit të Romës, vëllezërit binjakë u grindën se ku duhej të ndërtohej qyteti dhe ku do të vendoseshin kufijtë. Kur Remi kërceu mbi hendekun/murin që po ndërtonte Romuli në shenjë talljeje, Romuli e vrau duke thënë: “Kështu përfundoftë kushdo që guxon të kalojë muret e mia”.
Seti dhe Osirisi (Mitologjia Egjiptiane): Seti, zoti i kaosit dhe shkretëtirës, ishte xheloz për vëllain e tij, Osiris (mbretin e Egjiptit). Seti e mashtroi Osirisin, e mbylli në arkivol, e mbyti në Nil dhe më pas ia copëtoi trupin në 14 pjesë.
Në Historinë dhe Kontekstin Shqiptar
Në hapësirën shqiptare, vëllavrasja historikisht nuk ka qenë e lidhur me luftën për frone mbretërore, por kryesisht me dy fenomene shoqërore:
Gjakmarrja dhe Kanuni: Në veriun e Shqipërisë, koncepti i “vëllavrasjes” zgjerohej në nivel gjaku ose fisi. Kur dy fise të të njëjtit fshat ose flamur hynin në gjakmarrje, kjo konsiderohej një tragjedi kolektive ku “vëllai vret vëllanë” (gjak i një gjakut).
Ndarjet Ideologjike (Lufta e Dytë Botërore): Gjatë viteve 1943–1944, lufta civile mes Partizanëve (Komunistëve) dhe Ballit Kombëtar/Legalitetit shpesh ndau familjet përgjysmë. Ka raste të dokumentuara ku dy vëllezër të rreshtuar në kampe të ndryshme ideologjike u përballën apo eliminuan njëri-tjetrin në fushëbetejë.
Edvin dhe Xhon Uilkes But (1865) – Vëllai që shpëtoi djalin e Linkolnit
Xhon Uilkes But (John Wilkes Booth) është i famshëm në mbarë botën sepse vrau Presidentin e SHBA-së, Abraham Linkoln. Por historia e vëllait të tij, Edvin But, është një nga koincidencat më të jashtëzakonshme të historisë:
Shpëtimi: Pak muaj përpara se Xhoni të vriste Presidentin, vëllai i tij i madh, Edvini (një aktor i famshëm teatri dhe simpatizant i Linkolnit), ishte në një stacion treni në Nju Xhersit. Një djalosh i ri u rrëzua në shina pikërisht kur treni po nisej. Edvini u hodh dhe e tërhoqi djaloshin për jake duke i shpëtuar jetën.
Ironia: Djaloshi që shpëtoi Edvin But ishte Robert Tod Linkoln – djali i madh i Abraham Linkolnit. Kështu, njëri vëlla shpëtoi djalin e Presidentit, ndërsa vëllai tjetër (Xhoni) i vrau babain. Edvini e konsideroi këtë shpëtim si të vetmin ngushëllim për turpin që vëllai i tij i solli familjes.
“Ligji i Fratricidit” i Mehmedit të Dytë – Kur vëllavrasja u bë kushtetuese
Në Perandorinë Osmane, vëllavrasja nuk ishte thjesht krim pasioni, por një kod ligjor formal. Sulltan Mehmedi II (Pushtuesi) shkroi një ligj zyrtar në Kanuname (Kushtetutë): “Kujtdo prej djemve të mi që t’i jepet sulltanati, është e rrugës që ai të vrasë vëllezërit e tij për të siguruar rendin e botës (Nizam-i Alem)”.
Metoda e çuditshme: Meqenëse gjaku mbretëror osman konsiderohej i shenjtë, ligji ndalonte derdhjen e tij. Për këtë arsye, ekzekutuesit (shpesh njerëz të shurdhmemecë që të mos nxirrnin sekrete) i mbytnin princat (vëllezërit) me kordonë mëndafshi ose jastëkë.
. Ptolemeu X dhe Kleopatra III (Egjipti i Lashtë) – Kur vëllai vret sepse “nuk zgjedh dot”
Dinastia e Ptolemeve në Egjipt ishte e mbushur me vëllavrasje dhe incest. Kleopatra III (gjyshja e Kleopatrës së famshme) dëboi djalin e saj të madh (Ptolemeun IX) dhe vendosi në fron djalin e vogël, Ptolemeun X.
Megjithatë, ajo ishte aq manipuluese dhe kontrolluese, sa Ptolemeu X u lodh nga dominimi i saj. Për të shpëtuar, ai organizoi një pritë dhe vrau nënën e tij.
Menjëherë pas kësaj, populli i Aleksandrisë u tërbua nga ky akt dhe e dëboi Ptolemeun X. Ai vdiq në arrati, duke ia kthyer fronin pikërisht vëllait të tij të madh që kishte tentuar ta eliminonte.
. Kleopatra dhe vrasja e motrës së saj, Arsinoe IV
Vetë Kleopatra e famshme (Kleopatra VII) urdhëroi një nga vëllavrasjet më strategjike. Gjatë luftës civile në Egjipt, motra e saj më e vogël, Arsinoe IV, udhëhoqi një ushtri kundër Kleopatrës dhe Jul Cezarit.
Pasi humbi, Arsinoe u kap dhe u dërgua në Romë për t’u parakaluar me pranga si trofe e Cezarit.
Më pas, Arsinoes iu lejua të jetonte në azil në Tempullin e Artemisës në Efes (një vend i shenjtë ku askush nuk guxonte të prekej). Megjithatë, Kleopatra, duke parë motrën si rivale për fronin, bindi dashnorin e saj të ri, Mark Antonin, që të dërgonte ushtarë brenda tempullit të shenjtë për ta ekzekutuar Arsinoen në shkallët e tij, duke shokuar botën antike për shkeljen e rregullave fetare.
