Shkruan: Nefail Emini
Zgjedhjet e 4 tetorit në Bosnjë dhe Hercegovinë prodhuan një rezultat me peshë të veçantë politike: Milorad Dodik nuk ishte në fletëvotim, por emri dhe ndikimi i tij dominuan fushatën dhe rezultatin zgjedhor në Republika Srpska. SNSD-ja e tij arriti një fitore të fuqishme, ndërsa kandidatët e mbështetur nga Dodik triumfuan në garat kryesore politike. Një fitore e tij do të ketë ndikime të fuqishme, të cilat nuk do të kufizohen vetëm në Bosnjë dhe Hercegovinë, por në tërë Ballkanin Perëndimor.
Një fitore që shkon përtej rezultateve zgjedhore
Në selinë e SNSD-së në Banja Luka, Dodik doli personalisht për të shpallur fitoren në garat kryesore dhe, në mënyrë simbolike, dëshmoi se vazhdon të jetë figura qendrore e kësaj force politike. Kjo është ndoshta pjesa më domethënëse e këtyre zgjedhjeve: Dodik u përjashtua nga gara institucionale, por jo nga gara për pushtet politik. Rezultati i SNSD-së me 41.09 % të votave të fituara ka rëndësi të veçantë për funksionimin e institucioneve të Republikës Srpska. Sigurimi i një shumice të fuqishme në Asamblenë Kombëtare të entitetit i jep kampit të Dodikut një pozitë shumë më të favorshme për të kontrolluar agjendën politike dhe institucionale.
Nëse kjo shumicë konsolidohet në nivelin e parashikuar, SNSD-ja dhe partnerët e saj do të kenë kapacitet të konsiderueshëm për të miratuar vendime të rëndësishme pa qenë të varur në mënyrë të vazhdueshme nga opozita. Kjo e forcon ndjeshëm pozitën e Dodikut, edhe pse ai nuk mban më të njëjtin funksion institucional.
Në politikën e komplikuar kushtetuese të Bosnjës dhe Hercegovinës, kontrolli mbi institucionet e Republikës Srpska ka rëndësi shumë më të madhe sesa një shumicë e zakonshme parlamentare. Struktura kushtetuese e shtetit u jep entiteteve dhe përfaqësuesve të tyre mekanizma të rëndësishëm për mbrojtjen e interesave të tyre politike dhe institucionale, të cilët Dodik i ka shfrytëzuar për të bllokuar apo vështirësuar funksionimin normal të Bosnjës dhe Hercegovinës.
Për këtë arsye, një shumicë e fuqishme e kampit të Dodikut në Banja Luka nuk është vetëm çështje e politikës së brendshme të Republikës Srpska. Ajo ka potencial të ndikojë drejtpërdrejt edhe në funksionimin e institucioneve qendrore të Bosnjës dhe Hercegovinës dhe në Ballkanin Perëndimor.
Dodik jashtë institucionit, por brenda qendrës së pushtetit
Paradoksi më i madh i këtyre zgjedhjeve është pikërisht ky: Dodik humbi një funksion institucional, por nuk humbi pushtetin politik. Në fakt, rezultati mund ta ketë forcuar edhe më tej pozitën e tij brenda SNSD-së dhe në strukturën politike të Republikës Srpska. Ai tashmë mund të veprojë nga një pozitë më pak formale, por potencialisht po aq efektive.
Kjo është arsyeja pse termi “udhëheqës nga hija” mund të jetë një përshkrim i përshtatshëm për fazën e re politike të Dodikut. Ai nuk është domosdoshmërisht institucioni, por mbetet njeriu që përcakton drejtimin politik të institucionit.
Në një sistem politik ku partitë, koalicionet dhe mekanizmat institucionalë janë të ndërlidhur ngushtë me liderët politikë, kontrolli mbi partinë mund të jetë po aq i rëndësishëm sa mbajtja e një posti zyrtar. Dhe rezultati i zgjedhjeve tregon se SNSD-ja vazhdon të jetë instrumenti kryesor përmes të cilit Dodik ushtron ndikimin e tij politik.
Pasojat për Bosnjën dhe Ballkanin Perëndimor
Fitorja politike e Milorad Dodikut dhe konsolidimi i mëtejshëm i forcave të tij në Republika Srpska mund të prodhojnë pasoja të rëndësishme jo vetëm për funksionimin e brendshëm të Bosnjës dhe Hercegovinës, por edhe për ekuilibrat gjeopolitikë në Ballkanin Perëndimor. Në planin e brendshëm, forcimi i Dodikut rrezikon të thellojë paralizën institucionale dhe përplasjet ndërmjet nivelit qendror dhe entitetit serb, duke e bërë edhe më të vështirë funksionimin e institucioneve shtetërore. Në vend të një shkëputjeje të menjëhershme, skenari më i mundshëm është një proces gradual i dobësimit të autoritetit qendror dhe zgjerimit të autonomisë de facto të Republika Srpska-s.
Njëkohësisht, forcimi i retorikës nacionaliste mund të rrisë tensionet ndërmjet komuniteteve boshnjake, serbe dhe kroate, duke e bërë edhe më të brishtë ekuilibrin e brendshëm të vendit. Çdo përshkallëzim i konfliktit politik mund të prodhojë një cikël të ri nacionalizmi reciprok, duke e larguar Bosnjën nga ndërtimi i një sistemi institucional më funksional dhe duke e kthyer atë në një shtet me stabilitet të ngrirë, por me tensione të vazhdueshme.
Në planin rajonal, forcimi i Dodikut mund të ndikojë drejtpërdrejt në marrëdhëniet ndërmjet Banja Lukës dhe Beogradit. Një afrim më i madh politik ndërmjet Republika Srpska-s dhe Serbisë do ta shndërronte çështjen e brendshme boshnjake në një problem me dimension të qartë rajonal. Në të njëjtën kohë, lidhjet e Dodikut me Moskën e bëjnë Bosnjën një prej pikave ku mund të përplasen interesat ruse dhe euroatlantike. Rusia mund të përfitojë nga dobësimi institucional i Bosnjës dhe nga pengimi i orientimit të saj drejt strukturave euroatlantike, pa qenë domosdoshmërisht e nevojshme një shkëputje formale e Republika Srpska-s.
Për Bashkimin Evropian dhe NATO-n, një Bosnjë më e fragmentuar institucionalisht do të përbënte një sfidë të drejtpërdrejtë për stabilitetin e krahut juglindor të Evropës. Nëse procesi i integrimit evropian ngec për shkak të bllokadave politike dhe mungesës së reformave, krijohet një hapësirë më e madhe për ndikimin e aktorëve të jashtëm. Për më tepër, çdo përshkallëzim i çështjes së Republika Srpska-s mund të krijojë pasoja për Kosovën, Serbinë dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, duke rihapur debatet mbi autonominë, kufijtë dhe të drejtën për vetëvendosje.
Prandaj, pasoja më e madhe e fitores së Dodikut nuk është domosdoshmërisht një konflikt i ri i armatosur, por normalizimi gradual i një modeli politik ku shteti mbetet formalisht i bashkuar, ndërsa funksionalisht dobësohet nga brenda. Nëse ky proces vazhdon, Bosnja dhe Hercegovina rrezikon të mbetet një pikë e përhershme e pasigurisë politike dhe gjeopolitike në Ballkanin Perëndimor, ku përplasja ndërmjet nacionalizmit, integrimit evropian dhe interesave të fuqive të jashtme do të vazhdojë të përcaktojë të ardhmen e rajonit.
admin7 
Admin 9