Prof. Dr. Muhamet Racaj,
Dhuna familjare – dukuri shoqërore dhe rrezik kriminal
Nga këndvështrimi sociologjik dhe kriminologjik, vrasjet në kuadër të dhunës familjare nuk janë raste të izoluara, por pasoja të një dukurie që kërkon parandalim, trajtim institucional dhe përgjegjësi shoqërore.
Dhuna familjare mund të fillojë me kërcënime, kontroll psikologjik, frikësim dhe sulme fizike, por në rastet më të rënda mund të përfundojë me humbjen e jetës. Rreziku bëhet veçanërisht shqetësues kur dhuna përsëritet, kërcënimet intensifikohen dhe viktima kërkon ndihmë nga institucionet.
Në këto rrethana, parandalimi nuk duhet të fillojë pas tragjedisë, por në momentin kur identifikohen shenjat e para të rrezikut.
Faktet dhe dëshmitë praktike
Sipas raportimeve të bazuara në të dhënat e Policisë së Kosovës, nga viti 2010 deri më 26 tetor 2026, 67 gra janë vrarë nga familjarët në Kosovë. Vetëm gjatë vitit 2026 janë raportuar tetë gra të vrara në kontekstin e dhunës familjare. Këto të dhëna dëshmojnë seriozitetin e dukurisë, megjithëse nuk përbëjnë statistikë të plotë për periudhën që nga çlirimi i Kosovës më 1999.
Burimet: Radio Evropa e Lirë, të dhënat e Policisë së Kosovës, të përcjella nga Reporteri.net, 26 tetor 2026.
Rasti i fundit, në të cilin viktima kishte kërkuar ndihmë nga Policia dhe Prokuroria, por megjithatë u vra, e bën edhe më të domosdoshëm shqyrtimin e funksionimit të mekanizmave të mbrojtjes. Hetimet duhet të sqarojnë nëse ankesat u trajtuan me urgjencën e nevojshme, nëse rreziku u vlerësua siç duhet dhe nëse u ndërmorën masat ligjore për mbrojtjen e saj.
Kur një grua kërkon ndihmë dhe më pas humb jetën, nuk mjafton të hetohet vetëm autori i krimit. Duhet të shqyrtohet edhe nëse institucionet i përmbushën detyrimet e tyre. Kjo nuk nënkupton paragjykim të përgjegjësisë së zyrtarëve, por domosdoshmërinë e llogaridhënies mbi bazën e provave.
Çfarë duhet të ndryshojë?
Kosova duhet të forcojë vlerësimin e rrezikut, reagimin e shpejtë policor, bashkëpunimin ndërmjet Policisë, Prokurorisë dhe gjykatave, si dhe mbikëqyrjen e zbatimit të urdhrave mbrojtës. Çdo ankesë duhet të trajtohet seriozisht dhe çdo kërcënim me rrezik të lartë duhet të pasohet me masa konkrete.
Po ashtu, nevojitet edukim shoqëror për të luftuar mentalitetin që dhunën familjare e konsideron çështje private. Heshtja, frika dhe relativizimi i dhunës mund ta lënë viktimën pa mbrojtjen që i nevojitet.
Përfundim
Vrasjet në dhunën familjare nuk mund të parandalohen vetëm me ligje dhe dënime të rënda. Ato kërkojnë institucione profesionale, koordinim të vazhdueshëm dhe ndërhyrje në kohë.
Kërkesa për ndihmë nuk duhet të mbetet vetëm një ankesë e regjistruar në dokumente; ajo duhet të shndërrohet në mbrojtje reale për jetën e njeriut.
Shteti ka detyrimin të veprojë para tragjedisë, jo vetëm të reagojë pas saj. Çdo rast duhet të analizohet me profesionalizëm, ndërsa çdo mangësi e vërtetuar institucionale duhet të pasohet me përgjegjësi dhe masa konkrete për të parandaluar përsëritjen.
admin7