Shkruan: Nefail Emini
Më 27 tetor, Izraeli do të mbajë zgjedhjet parlamentare, të cilat pritet të jenë vendimtare për të ardhmen politike të vendit. Përtej garës për pushtet në Tel Aviv rezultati i tyre mund të ndikojë edhe në marrëdhëniet e Izraelit me Shtetet e Bashkuara, Evropën dhe vendet e Lindjes së Mesme. Në një klimë të tensionuar ndërkombëtare dhe me një shoqëri të polarizuar, zgjedhjet shtrojnë disa pyetje thelbësore: a do të arrijë Benjamin Netanyahu ta ruajë pushtetin, apo opozita do të mund të ndërtojë një shumicë të re qeverisëse? Cilat janë dallimet ndërmjet Likud-it dhe Yashar-it në çështjet e politikës së jashtme dhe sigurisë? Dhe, mbi të gjitha, a do të bëhen partitë arabe faktorët përcaktues në formimin e qeverisë së ardhshme të Izraelit?
Sistemi zgjedhor dhe sfida e shumicës parlamentare
Knesset-i, parlamenti i Izraelit, përbëhet nga 120 deputetë, të cilët zgjidhen përmes një sistemi proporcional në nivel kombëtar. Qytetarët e moshës 18 vjeç e lart votojnë për partitë politike dhe jo për kandidatë individualë, ndërsa mandatet ndahen në përpjesëtim me përqindjen e votave të fituara. Për të siguruar përfaqësim parlamentar, një parti duhet të marrë të paktën 3,25 për qind të votave në nivel kombëtar, prag që përafërsisht korrespondon me katër mandate.
Në këtë sistem, sigurimi i shumicës parlamentare kërkon ndërtimin e koalicioneve. Asnjë parti e vetme nuk ka arritur ndonjëherë të fitojë shumicën absolute prej 61 mandatesh, çka e bën bashkëpunimin ndërmjet forcave politike një element thelbësor të procesit të formimit të qeverisë.
Pikërisht këtu qëndron një nga dilemat kryesore të zgjedhjeve të 27 tetorit. Sondazhet e fundit sugjerojnë se as blloku i Benjamin Netanyahut dhe as opozita nuk kanë një rrugë të qartë drejt shumicës parlamentare. Kjo do të thotë se rezultati zgjedhor, pavarësisht se cili kamp do të marrë më shumë vota ose mandate, nuk do të përcaktojë automatikisht se kush do ta formojë qeverinë. Negociatat paszgjedhore dhe gatishmëria për të arritur marrëveshje me parti të tjera mund të jenë po aq të rëndësishme sa vetë rezultati në kutitë e votimit.
Likud dhe Yashar: përballja për pushtetin dhe drejtimin e Izraelit
Në njërën anë të garës qëndron Likud-i, partia e kryeministrit Benjamin Netanyahu, e cila mbështetet te një koalicion me partitë e djathta, të ekstremit të djathtë dhe ato ultraortodokse. Ndër aleatët e saj tradicionalë janë Fuqia Hebraike (Jewish Power), e udhëhequr nga Itamar Ben-Gvir, dhe Sionizmi Fetar (Religious Zionism), i udhëhequr nga Bezalel Smotrich. Në këtë bllok bëjnë pjesë edhe partitë ultraortodokse Shas dhe Judaizmi i Bashkuar i Torës (United Torah Judaism), megjithëse marrëdhëniet e tyre me Netanyahun janë shoqëruar edhe me mosmarrëveshje, veçanërisht për çështjen e rekrutimit të burrave ultraortodoksë në ushtri.
Në anën tjetër qëndron opozita, ku një rol të rëndësishëm luan Yashar-i, i udhëhequr nga ish-shefi i ushtrisë, Gadi Eisenkot. Në fund të shtatorit, katër forca opozitare – Yashar, Demokratët, Yisrael Beytenu dhe aleanca Së Bashku (Together) – u pajtuan të bashkëpunojnë me synimin për ta larguar Netanyahun nga pushteti. Ato deklaruan se i bashkon synimi për të ruajtur dhe forcuar Izraelin si një shtet hebraik dhe demokratik.
Megjithatë, opozita ende përballet me sfidën e përcaktimit të një udhëheqjeje të përbashkët dhe të sigurimit të mbështetjes së mjaftueshme parlamentare. Eisenkot shihet si një kandidat i rëndësishëm për postin e kryeministrit, ndërsa ish-kryeministri Naftali Bennett, i cili drejton aleancën Together së bashku me Yair Lapidin, mbetet një tjetër figurë e rëndësishme në kampin kundërshtar të Netanyahut.
Dallimet ndërmjet këtyre kampeve nuk kufizohen vetëm te përbërja e koalicioneve apo te mënyra e qeverisjes. Ato shtrihen edhe në çështjet e sigurisë kombëtare, marrëdhënieve me aleatët dhe menaxhimit të konflikteve rajonale.
Politika e jashtme e Izraelit: vazhdimësi apo ndryshim pas zgjedhjeve?
Sa i përket politikës së jashtme, Likud-i i Netanyahut thekson lirinë e veprimit ushtarak të Izraelit dhe mbajtjen e një qëndrimi të ashpër ndaj Iranit dhe grupeve të armatosura si Hamasi dhe Hezbollahu. Qeveria e tij i ka dhënë rëndësi edhe zgjerimit të Marrëveshjeve të Abrahamit dhe forcimit të bashkëpunimit me vendet arabe, pa hequr dorë nga qëndrimi i saj kundërshtues ndaj krijimit të një shteti sovran palestinez në të ardhmen e parashikueshme.
Yashar-i, nga ana tjetër, e konsideron Iranin një nga kërcënimet kryesore për sigurinë e Izraelit, por thekson rëndësinë e planifikimit strategjik afatgjatë dhe të koordinimit me aleatët, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, një ndryshim i mundshëm i qeverisë nuk nënkupton domosdoshmërisht një përmbysje të politikës së jashtme izraelite. Edhe brenda opozitës ekziston mbështetje e gjerë për një politikë të ashpër të sigurisë ndaj Iranit dhe për kundërshtimin e krijimit të një shteti palestinez në një të ardhme të afërt.
Për këtë arsye, një fitore e opozitës mund të sjellë ndryshime në stilin diplomatik, në marrëdhëniet me Uashingtonin dhe në qasjen ndaj dhunës së kolonëve në Bregun Perëndimor, por jo domosdoshmërisht një ndryshim rrënjësor të prioriteteve strategjike të Izraelit.
Partitë arabe, faktor potencial përcaktues në formimin e qeverisë
Një nga elementet më të rëndësishme të këtyre zgjedhjeve është roli i partive që përfaqësojnë qytetarët palestinezë të Izraelit, të cilët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së vendit.
Ra’am dhe Lista e Përbashkët (Joint List) mund të sigurojnë së bashku më shumë se dhjetë mandate, duke u shndërruar në një faktor të rëndësishëm në konfigurimin e ardhshëm parlamentar. Numri i saktë i mandateve do të varet nga rezultati përfundimtar dhe nga mënyra se si votat do të përkthehen në përfaqësim parlamentar.
Ra’am, e njohur gjithashtu si Lista e Bashkuar Arabe, shënoi një moment historik në vitin 2021, kur iu bashkua koalicionit qeverisës të Naftali Bennettit. Ajo u bë kështu partia e parë e pavarur e udhëhequr nga arabët që mori pjesë në një koalicion qeverisës në Izrael. Lideri i saj, Mansour Abbas, ka shprehur gatishmërinë për të shqyrtuar sërish një bashkëpunim të tillë, nëse kjo do të mundësonte përfaqësimin e interesave të qytetarëve arabë dhe sigurimin e mbështetjes parlamentare për një qeveri të re.
Ndër prioritetet e Ra’am janë luftimi i krimit të dhunshëm në komunitetet arabe dhe trajtimi i problemeve që lidhen me strehimin dhe politikat qeveritare. Kjo qasje pragmatike e ka bërë partinë të hapur ndaj bashkëpunimit parlamentar, edhe kur një marrëveshje e tillë nuk mbështetet nga të gjitha forcat politike.
Megjithatë, mundësia që partitë arabe të bëhen pjesë e një koalicioni të ri mbetet e ndërlikuar. Si Netanyahu, ashtu edhe kundërshtarë të tij në kampin opozitar kanë shprehur rezerva ndaj përfshirjes së tyre në qeveri. Kjo krijon një paradoks politik: partitë arabe mund të kenë peshë të konsiderueshme në sigurimin e shumicës parlamentare, por njëkohësisht të përballen me pengesa të mëdha për t’u përfshirë drejtpërdrejt në qeverisje.
Për rrjedhojë, roli i tyre mund të mos kufizohet vetëm te pjesëmarrja në një koalicion. Mbështetja parlamentare, marrëveshjet për çështje të caktuara dhe ndikimi në raportet e forcave mund të jenë vendimtare për rezultatin e negociatave paszgjedhore. Megjithatë, kjo do të varet nga gatishmëria e partive të tjera për të bashkëpunuar me to dhe nga kushtet politike që do të shoqërojnë negociatat.
Një tjetër krizë politike në horizont?
Nëse asnjë nga blloqet nuk arrin të sigurojë mbështetjen e nevojshme në Knesset, Izraeli mund të përballet me një tjetër periudhë të paqëndrueshmërisë politike, e cila mund të çojë në zgjedhje të reja.
Vitet 2019–2022 ofrojnë një shembull të qartë të kësaj vështirësie. Gjatë kësaj periudhe, Izraeli mbajti pesë palë zgjedhje parlamentare, pasi blloqet rivale hasën vazhdimisht vështirësi në formimin e qeverive të qëndrueshme.
Nëse negociatat pas zgjedhjeve të 27 tetorit dështojnë, Netanyahu mund të vazhdojë të ushtrojë detyrën e kryeministrit në cilësinë e kryeministrit në detyrë, deri në formimin dhe marrjen e detyrës nga një qeveri e re.
Zgjedhjet parlamentare të 27 tetorit janë më shumë se një garë ndërmjet Benjamin Netanyahut dhe kundërshtarëve të tij. Ato do të vënë në provë aftësinë e sistemit politik izraelit për të prodhuar një shumicë funksionale në një periudhë të karakterizuar nga polarizimi i brendshëm, konfliktet rajonale dhe tensionet ndërkombëtare.
Edhe nëse opozita arrin të marrë më shumë mandate, kjo nuk do të thotë automatikisht se do të mund ta formojë qeverinë. Në të njëjtën mënyrë, një rezultat i favorshëm për Likud-in nuk garanton se Netanyahu do të sigurojë mbështetjen e nevojshme për të vazhduar qeverisjen. Në këtë ekuacion, partitë arabe mund të luajnë një rol të rëndësishëm, ndonëse pjesëmarrja e tyre në një koalicion mbetet politikisht e debatueshme.
Në fund, pyetja kryesore nuk është vetëm se kush do t’i fitojë zgjedhjet, por nëse fituesi do të jetë në gjendje të ndërtojë një shumicë të qëndrueshme dhe të qeverisë. Pikërisht përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje do të përcaktojë nëse Izraeli do të hyjë në një fazë të re politike apo do të përballet sërish me bllokim institucional dhe pasiguri qeverisëse.
admin7 
admin5